Giai đoạn quan trọng nhất của cuộc điều tra Ukraina cho đến nay có nhiều ý nghĩa to lớn, vượt ra ngoài danh tiếng chính trị và cá nhân của Tổng thống Trump cũng như câu hỏi liệu ông có lạm dụng quyền lực bằng cách tìm kiếm sự ủng hộ chính trị từ một thế lực nước ngoài.

Hệ lụy khôn lường

Số phận của ông Trump sẽ dẫn đến những hệ quả sâu rộng cho những hiểu biết trong tương lai về các quyền lực được trao cho tổng thống. Các phiên điều trần sẽ sát hạch xem liệu bộ máy quản lý cổ xưa của Mỹ có thể điều tra một vị tổng thống luôn phớt lờ các cáo buộc chống lại ông hay không.

Bất chấp tường lửa bảo vệ hiện tại của phe Cộng hòa dành cho ông Trump, các phiên điều trần sẽ bắt đầu quyết định liệu việc ông lên nắm quyền ở Nhà Trắng, vốn đã làm rung chuyển cả nước Mỹ và thế giới có thể kéo dài hết nhiệm kỳ bình thường được hay không.

Tổng thống Mỹ Donald Trump có thể đang phải đối mặt với thử thách lớn nhất cuộc đời ông. Ảnh: Reuters

Bản thân việc rốt cuộc cũng diễn ra một quá trình luận tội và cuộc tranh cãi về việc liệu tổng thống có sai phạm đến mức cần phải bị phế truất giữa các cuộc bầu cử hay không, đã là một thảm kịch quốc gia. Đó là lý do tại sao ông Gerald Ford gọi vụ bê bối Watergate dẫn đến việc Tổng thống Richard Nixon phải từ chức năm 1974 trước khi chính thức bị luận tội là một "cơn ác mộng dài với quốc gia".

Theo CNN, những gì diễn ra trong vài tháng tới sẽ tạo thành vết sẹo tồn tại trong nhiều năm nữa với nước Mỹ. Tương tự như các cuộc luận tội đối với các cựu Tổng thống Bill Clinton (năm 1998) và Andrew Johnson (năm 1868) trước đây, quá trình này sẽ phản ánh và tăng cường cuộc nội chiến tư tưởng đang xé nát sự thống nhất quốc gia và đe dọa động lực tiến lên của nước Mỹ.

Các lãnh đạo Dân chủ, những người từng chống lại yêu cầu luận tội Tổng thống Trump từ các nhà hoạt động tự do trong đảng của họ suốt một thời gian dài, đang mạo hiểm bằng cách dấn thân vào con đường hiến pháp quan trọng này. Tuy nhiên, trước những tiết lộ chấn động về cách hành xử của ông Trump với Ukraina, họ có thể chẳng có mấy lựa chọn chính trị.

Rất có thể các thượng nghị sĩ Cộng hòa sẽ không bỏ phiếu để kết án và phế truất Tổng thống Trump, mở ra khả năng dẫn tới một phản ứng chính trị dữ dội. Song, hiện vẫn chưa rõ liệu phe Dân chủ hay phe Cộng hòa sẽ nhận kết cục tồi tệ hơn. Ông Trump nhiều khả năng xem việc thoát khỏi sự kiểm duyệt là sự phê chuẩn đối với các hành vi không kiềm chế được của ông và là giấy phép thông hành để ông tiếp tục thử thách các tập tục hiến pháp.

Động thái của phe Dân chủ có thể khiến ông Trump trở thành tổng thống thứ ba từng bị luận tội trong lịch sử Mỹ. Ông Trump hiện đối mặt với cáo buộc chống lại đất nước và hệ thống chính trị đang bảo vệ các quyền tự do của Mỹ. Cụ thể, các nhà lập pháp Dân chủ buộc tội tổng thống đương nhiệm âm mưu dùng một thế lực nước ngoài để tác động vào một cuộc bầu cử của Mỹ.

Vụ việc rốt cuộc có thể bao gồm cả những sai phạm tài chính trong quá trình vận động tranh cử, việc ông vi phạm lời thề sẽ duy trì luật pháp và hiến pháp lúc nhậm chức cũng như nghi vấn ông cản trở công lý thông qua việc từ chối cung cấp các nhân chứng và bằng chứng. Nói một cách bóng bẩy, sự cố sẽ chứng thực nỗi sợ hãi của những người sáng lập nước Mỹ về một trong những mối đe dọa lớn đối với nền dân chủ họ xây dựng.

"Lịch sử và kinh nghiệm chứng minh, tác động của nước ngoài là một trong những kẻ thù nguy hiểm nhất đối với chính phủ cộng hòa", Tổng thống đầu tiên của Mỹ George Washington từng nhấn mạnh trong bài diễn văn chia tay sau khi kết thúc hai nhiệm kỳ lãnh đạo.

Các thủ thuật của phe Dân chủ

Đảng Dân chủ cáo buộc, Tổng thống Trump đã có nỗ lực ngoại giao tinh vi nhằm gây áp lực buộc chính phủ Ukraina phải điều tra cha con cựu Phó Tổng thống Mỹ Joe Biden (đối thủ hàng đầu của ông trong cuộc tổng tuyển cử năm 2020) và tạo dựng thuyết âm mưu rằng Ukraina chứ không phải Nga đã can thiệp vào cuộc bầu cử Mỹ năm 2016.

Họ cũng tin, ông Trump đã cố tình trì hoãn các khoản viện trợ quân sự gần 400 triệu USD để gia tăng sức ép với Kiev, cũng như đặt điều kiện cho chuyến thăm Nhà Trắng của Tổng thống Ukraina Volodymyr Zelensky.

Theo giới phân tích, để buộc ông Trump phải rời ghế lãnh đạo, đảng Dân chủ phải tận dụng các phiên điều trần bắt đầu từ ngày 13/11 để khiến những người trung lập và các thành viên ôn hòa thuộc đảng Cộng hòa chống lại tổng thống.

Họ hy vọng, lời khai của các nhân chứng bao gồm cả những quan chức ngoại giao như quyền Đại sứ Mỹ tại Ukraina Bill Taylor, người sẽ mở đầu phiên điều trần ngày 13/11, được đánh giá đáng tin cậy và đủ sức chống lại các nỗ lực phản kích của đảng Cộng hòa. Họ sẽ khắc họa cựu Đại sứ Mỹ tại Ukraina bị cách chức Marie "Masha" Yovanovitch, người dự kiến ra điều trần vào ngày 15/11 như là nạn nhân trong kế hoạch của ông Trump nhằm làm lợi cho bản thân, chứ không phải vì lợi ích quốc gia Mỹ.

Phe Dân chủ cũng đang cố gắng thay đổi toan tính chính trị của các Thượng nghị sĩ Cộng hòa, vốn nhiều khả năng không muốn bỏ rơi ông Trump ở thời điểm hiện tại và tạo nên đa số (2/3 số nghị sĩ) bỏ phiếu kết tội ông trong một phiên xử sau đó ở Thượng viện.

Về cơ bản, phe Dân chủ đang tìm cách xây dựng những khoảnh khắc dành cho truyền hình, có thể kể câu chuyện về vụ bê bối Ukraina bằng những thuật ngữ đơn giản, tương tự như các phiên điều trần của Thượng viện trong vụ Watergate thời cựu Tổng thống Nixon.

Hiện vẫn chưa rõ liệu họ đã có trong tay một nhân chứng đủ tầm ảnh hưởng như cựu cố vấn Nhà Trắng John Dean, người từng tuyên bố với ông Nixon về "một khối ung thư đang phát triển trong chính quyền của tổng thống" hay chưa.

Hàng rào bảo vệ của phe Cộng hòa

Kể từ khi bê bối Ukraina bùng nổ, đảng Cộng hòa đã phải vật lộn để duy trì sự bảo vệ nhất quán dành cho tổng thống. Bản ghi chép nội dung cuộc điện đàm gây tranh cãi ngày 25/7 giữa ông Trump với người đồng cấp Ukraina Zelensky đã tạo phản ứng ngược, vì nó không "hoàn hảo" như lãnh đạo từng tuyên bố.

Hàng loạt lời khai của các nhân chứng bị rò rỉ ra bên ngoài càng trầm trọng hóa rắc rối của ông Trump. Đáp trả, đảng Cộng hòa đã yêu cầu phải công khai danh tính người tố cáo thuộc cộng đồng tình báo, nhân vật đầu tiên lên tiếng cảnh báo về cuộc điện đàm Trump - Zelensky.

Các nghị sĩ Cộng hòa thuộc Ủy ban Tình báo Hạ viện chắc chắn sẽ tìm cách dập tắt những hy vọng của đảng Dân chủ về việc phơi bày sai phạm của tổng thống một cách rõ ràng trước công chúng.

Đảng Dân chủ đã đấu tranh để ngăn chặn các phiên điều trần cấp cao trước đây biến thành chương trình biểu diễn trong rạp xiếc. Lần này, Chủ tịch Ủy ban Tình báo Hạ viện Adam Schiff đã ra sắc lệnh, các nhân chứng sẽ bị các luật sư của cả hai đảng thẩm vấn trước, ít nhất là trì hoãn các chiêu trò chính trị.

"Các chính khách Cộng hòa đã thiết lập hàng rào bảo vệ tổng thống bằng nhiều thủ thuật khác nhau, không trực tiếp liên quan đến các cáo buộc chống ông Trump. Họ gọi đây (cuộc điều tra luận tội của Hạ viện nằm dưới quyền kiểm soát của phe Dân chủ) là một cuộc điều tra định kiến, bới lông tìm vết", Claire Finkelstein, một lãnh đạo khoa tại Trung tâm Đạo đức và Quy tắc luật pháp thuộc Trường Luật, Đại học Pennsylvania nhận định.

Theo chuyên gia Finkelstein, cách tiếp cận của đảng Cộng hòa về cơ bản là đặt cược vào những lập luận hùng hồn nhằm che mờ tính nghiêm trọng của các cáo buộc đang được trình bày trước công chúng.

Trong khi đó, ngoài việc phủ nhận tính chính thống của cuộc điều tra luận tội của Hạ viện như từng làm với cuộc điều tra của công tố viên đặc biệt Mỹ Robert Mueller trước đây, bản thân Tổng thống Trump cũng đang "tung hỏa mù" bằng cách tung ra hàng loạt thuyết âm mưu, những phát biểu gây hoài nghi, phân tán sự tập trung của công chúng.

Tuy nhiên, bà Finkelstein cảnh báo, các thủ thuật gây nhiễu có thể vô tác dụng vì khi các phiên điều trần công khai bắt đầu, dư luận sẽ tập trung vào các cáo buộc thực tế. Đó là điều từng xảy ra tại các phiên điều trần cựu Tổng thống Nixon trong bê bối Watergate (gài thiết bị nghe lén đối thủ) trước đây.

Tuấn Anh 

Nội chiến Nhà Trắng giữa lúc TT Trump bị điều tra luận tội 

Tuyết MaiPhản ứng chia rẽ và thiếu nhất quán của Nhà Trắng đối với cuộc điều tra luận tội tổng thống càng được thúc đẩy bởi trận chiến khốc liệt ở Cánh Tây, giữa hai cố vấn hàng đầu của Tổng thống Donald Trump. 

Kết quả của cuộc đụng độ lộn xộn trên có thể được thể hiện đầy đủ trong tuần này, theo các quan chức Nhà Trắng và một số nghị sĩ được Washington Post phỏng vấn.

Cuộc chiến chính trị khó khăn

Quyền chánh văn phòng Nhà Trắng Mick Mulvaney kêu gọi các trợ lý không tuân theo yêu cầu ra điều trần, ông cố gắng ngăn chặn bất kỳ sự hợp tác nào với các nghị sĩ đảng Dân chủ. Văn phòng của ông Mulvaney đổ lỗi cho cố vấn Nhà Trắng Pat Cipollone vì đã không nỗ lực đủ để ngăn các quan chức chính phủ khác tham gia cuộc điều tra luận tội, khi một số quan chức Bộ Ngoại giao, các nhà ngoại giao và một trợ lý của Phó tổng thống Pence điều trần trước Quốc hội.

Trong khi đó, ông Cipollone phát cáu vì ông Mulvaney chỉ làm cho vấn đề tồi tệ hơn với cuộc họp báo ngày 17/10. Khi đó, quyền chánh văn phòng Nhà Trắng công khai thừa nhận điều kiện trao đổi, về cơ bản xác nhận các cáo buộc của đảng Dân chủ, trước các ống kính và phóng viên.

Cố vấn Nhà Trắng Pat Cipollone (giữa) và quyền chánh văn phòng Nhà Trắng Mick Mulvaney (phải) tại Nhà Trắng năm ngoái. Ảnh: Washington Post.

Ông Cipollone không muốn ông Mulvaney tổ chức cuộc họp báo. Thông điệp này đã được chuyển cho quyền chánh văn phòng, theo hai cố vấn cấp cao của ông Trump.

Một phụ tá của ông Mulvaney cho biết một nhóm luật sư của Nhà Trắng đã chuẩn bị cuộc họp báo và chưa từng nói rằng ông không nên tiến hành nó.

Cả ông Mulvaney và ông Cipollone đều không có kinh nghiệm trong việc điều hướng Nhà Trắng qua một thời kỳ hỗn loạn như vậy. Nhưng hành động của họ đã góp phần vào phản ứng ngày càng yếu ớt của Nhà Trắng đối với cuộc điều tra luận tội, với các phiên điều trần công khai bắt đầu vào ngày 13/11 tại Hạ viện.

Bất chấp nguy cơ lớn, Nhà Trắng vẫn chậm chạp trong việc thuê một nhân viên chuyên làm về vấn đề luận tội. Điều khiến nhiều thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa bày tỏ lo ngại.

"Đây sẽ là cuộc chiến chính trị khó khăn nhất mà Nhà Trắng phải đối mặt trong nhiệm kỳ này. Họ cần phải chắc chắn rằng họ hoàn toàn tập trung và tất cả phẫn nộ đều hướng ra bên ngoài - không phải tấn công lẫn nhau", Michael Steel, một chiến lược gia của đảng Cộng hòa, nhìn nhận.

Hôm 8/11, cùng ngày ông Mulvaney thách thức trát đòi hầu tòa của quốc hội - yêu cầu ông ra làm chứng, ông đã tìm cách tham gia vụ kiện chống lại ông Trump và lãnh đạo Hạ viện do cựu cố vấn an ninh quốc gia John Bolton khởi xướng. 

Tổng thống Donald Trump phát biểu trong Lễ trao Huân chương Danh dự trong Phòng phía Đông của Nhà Trắng ở Washington, ngày 30/10. Ảnh: AP.

Theo Washington Post, động thái này đã gây phẫn nộ cho các đồng minh của ông Bolton, một phần vì ông Bolton và các trợ lý an ninh quốc gia khác xem ông Mulvaney như tác giả chính trong việc gây sức ép để Ukraine mở các cuộc điều tra chính trị thay mặt ông Trump.

Việc ông Mulvaney tham gia vụ kiện đã gây trở ngại cho một số quan chức chính quyền.

Vụ kiện có thể đã cung cấp cơ sở pháp lý cho để ông từ chối ra điều trần trong cuộc điều tra luận tội. Tuy nhiên, cuối ngày 11/11, ông đã rút đơn và tuyên bố sẽ tự nộp đơn kiện riêng để yêu cầu tòa án quyết định xem các quan chức chính quyền cấp cao của ông Trump có phải làm chứng trong cuộc điều tra luận tội hay không.

Không ai chịu nhường ai

Trong những tuần gần đây, ông Trump đã phàn nàn về đội ngũ pháp lý của mình với các quan chức và cố vấn của Nhà Trắng, nói rằng họ cần phải tích cực hơn và bảo vệ ông nhiều hơn.

Ông Cipollone đã công bố bức thư từ ông Trump vào đầu tháng trước nói rằng Nhà Trắng sẽ không hợp tác với cuộc điều tra luận tội. Nhưng một quan chức chính quyền cấp cao cho biết ông Cipollone kể từ đó đã không làm được nhiều hơn để giữ cho các thành viên của chính quyền đoàn kết.

Cố vấn Nhà Trắng Pat Cipollone (phải) tham dự một buổi lễ trao huân chương tại Phòng phía Đông của Nhà Trắng vào ngày 22/5. Ảnh: AP.

Đồng thời, ông Trump cũng phàn nàn về ông Mulvaney, đổ lỗi cho ông về những rắc rối chính trị và đùa cợt với ý tưởng thay thế ông, hai quan chức cho biết.

Một tranh chấp khác giữa phe Mulvaney và Cipollone là về việc thuê cựu nghị sĩ Trey Gowdy vào đội bảo vệ tổng thống trước cuộc điều tra luận tội. Ông Trump đang tìm kiếm những người ủng hộ có tiếng nói và ông Mulvaney ủng hộ việc thuê đồng nghiệp cũ của ông và người bạn lâu năm Gowdy, cựu công tố viên liên bang hiện trở thành bình luận viên của Fox News.

Nhưng ông Cipollone phản đối việc này. Cuối cùng, việc tuyển mộ ông Gowdy sụp đổ vào tháng trước, khi các quan chức Nhà Trắng cho biết các quy tắc vận động hành lang liên bang có thể ngăn ông bắt đầu công việc cho đến tháng một.

Một số nghị sĩ đảng Cộng hòa không hài lòng và cáo buộc ông Cipollone tìm cách phong tỏa trong hậu trường. Họ muốn ông Gowdy, người từng dẫn đầu cuộc điều tra của đảng Cộng hòa về vụ tấn công khủng bố vào Lãnh sự quán Mỹ ở Benghazi, Libya, lãnh đạo cuộc kiểm tra chéo đối với ông Trump tại Thượng viện - một vai trò mà ông Cipollone muốn tự mình đảm nhiệm.

"Mỗi người đều muốn chịu trách nhiệm về vụ luận tội", một trợ lý tại Thượng viện nói về cuộc chiến Mulvaney - Cipollone. "Ông Cipollone có vẻ muốn bảo vệ phần sân của mình hơn bất cứ điều gì khác. Ông ấy không muốn bất kỳ sự cạnh tranh nào", người này bình luận. 

Một số quan chức phàn nàn rằng ông Cipollone đã không thông báo kịp thời cho ông Mulvaney và các văn phòng khác của Nhà Trắng về các quyết định quan trọng.

Văn phòng ông Cipollone đã phát hành bản tường thuật cuộc gọi ngày 25/7 của tổng thống với người đồng cấp Ukraine - một động thái mà ông Mulvaney phản đối. Các quan chức cho biết cả chánh văn phòng và các thành viên trong đội báo chí của Nhà Trắng đều không được báo trước về việc này.

Chia rẽ trong lúc cần đoàn kết

Căng thẳng giữa hai phe bùng nổ khi ông Mulvaney dường như thừa nhận rằng tổng thống đã tìm cách giữ viện trợ của Mỹ cho Ukraine như một phần của điều kiện trao đổi, trong cuộc họp báo ngày 17/10.

Ông Mulvaney cho biết chính quyền đã không cung cấp hỗ trợ an ninh vì ông Trump muốn Ukraine trước tiên đồng ý điều tra tham nhũng, cũng như chứng minh rằng bằng chứng về sự can thiệp của Nga trong cuộc bầu cử năm 2016 là bịa đặt.

Ông Mulvaney sau đó khẳng định ông không xác nhận có điều kiện trao đổi và các phóng viên đã diễn giải sai lời của ông trong buổi họp báo được truyền hình trực tiếp.

Quyền Chánh văn phòng Nhà Trắng Mick Mulvaney phát biểu trước các phóng viên trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng ở Washington, ngày 17/10. Ảnh: Reuters.

Sự chia rẽ trong chính quyền, vào thời điểm cần đoàn kết chống lại Hạ viện do đảng Dân chủ kiểm soát, đủ nghiêm trọng để thu hút sự chú ý của các nghị sĩ Cộng hòa tại Thượng viện. Họ lo ngại rằng chính quyền không chuẩn bị chu đáo cho phiên tòa luận tội tại Thượng viện, vốn có thể bắt đầu vào tháng giêng năm sau.

Hạ viện dự kiến thông qua văn kiện luận tội chống lại ông Trump ngay sau tháng 12, qua đó kích hoạt phiên tòa tại Thượng viện.

"Phiên tòa luận tội sẽ diễn ra trước khi Nhà Trắng nhận biết được điều đó và họ thậm chí còn không chuẩn bị sớm cho nó. Những gì họ cần là sự lãnh đạo để chuẩn bị sẵn sàng nhưng chừng nào Mulvaney và Cipollone chưa gác lại những cuộc cãi vã nhỏ nhặt của họ và bắt đầu làm việc cùng nhau, tất cả những gì họ có sẽ là các dòng tweet", một trợ lý tại Thượng viện nói.