Tình hình căng thẳng giàn khoan Hải dương Thạch Du 981 dẫn đến việc Hà Nội cử ông Phạm Quang Nghị, ủy viên Bộ Chính trị, bí thư thành ủy, trưởng đoàn đại biểu quốc hội Hà Nội sang thăm Hoa Kỳ. Trong khi đó Thượng viện Mỹ ra nghị quyết với 100% ủng hộ về vấn đề Biển Đông và Hạ viện gần đây có dự thảo bán hoặc chuyển vũ khí cho Hà Nội.

Những dấu chỉ như thế có ý nghỉa gì đối với mối quan hệ song phương Việt- Mỹ trong tình thế hiện nay.

Gia Minh hỏi chuyện tiến sỹ Đinh Hoàng Thắng, nguyên đại sứ Việt Nam tại Hòa Lan và trước hết ông nhận định về chuyến đi Mỹ của ông Phạm Quang Nghị:

Tiến sĩ Đinh Hoàng Thắng: Về chuyến đi của ông Phạm Quang Nghị, tôi thấy lâu nay người ta cũng nói chiều, rất nhiều. Có những đánh giá tương đối thuận và những đánh giá không thuận.

Trước hết tôi nói về những đánh giá thuận. Tôi nghĩ đây là một chuyến thăm chính thức vì thăm theo lời mời của Bộ Ngoại giao. Và nhìn những hoạt động của ông Nghị mà người ta đưa trên báo chí chính thức thì vừa có những hoạt động song phương quan trọng, và cũng có những hoạt động đa phương cũng rất cơ bản.

Có thể thấy ông Nghị là một quan chức cao cấp, cũng có một vị thế, nhưng là ‘quan to, chức nhỏ’, tức đứng đầu Hà Nội mà lại là ủy viên Bộ Chính Trị. Thế thì một vị quan như thế mà đi qua cám ơn chính quyền Mỹ thì đây là một chuyến đi quan trọng. Khi qua đó ông cũng bàn những vấn đề mang tính chiến lược trong quan hệ song phương. Như chúng ta biết, ông nói về vấn đề TPP, vấn đề yêu cầu Mỹ công nhận Việt Nam là nền kinh tế thị trường, đặc biệt là cuộc đấu tranh bảo vệ độc lập dân tộc và chủ quyền biển  đảo của Việt Nam. Thế thì mọi người cho rằng những vấn đề đó là chung chung, nhưng thực ra đó là những vấn đề có tính cách chiến lược trong quan hệ Việt- Mỹ. Như vậy, khi nói những vấn đề đó tức ông có bàn đến những vấn đề liên quan giữa Hà Nội và Washington.

Có thể thấy ông Nghị là một quan chức cao cấp, cũng có một vị thế, nhưng là ‘quan to, chức nhỏ’, tức đứng đầu Hà Nội mà lại là ủy viên Bộ Chính Trị. Thế thì một vị quan như thế mà đi qua cám ơn chính quyền Mỹ thì đây là một chuyến đi quan trọng.

TS. Đinh Hoàng Thắng

Thế còn hoạt động ở Liên hiệp quốc, ông cũng bàn về những vấn đề lớn.

Do vậy tôi đánh giá đó là một chuyến thăm quan trọng và có kết quả.

Bên cạnh những ý kiến đó thì có những đánh giá không thuận. Như chúng ta biết các báo lề phải, lề trái đều có tin nhiều (về chuyến đi đó); đặc biệt các mạng báo lề trái. Theo tôi có những đánh giá không thuận là do xuất phát từ sự khác nhau về cấu trúc quyền lực của mỗi bên. Cho nên dư luận có những cách hiểu khác nhau về chuyến đi cũng như kết quả.

Chứ còn quí vị biết ở Mỹ có thắp đuốc ba ngày cũng không thể tìm được một ông ủy viên bộ chính trị của Cộng Hòa hay Dân chủ, hay bí thư đảng ủy Washington để là dạng người đồng cấp với ông Nghị được. Thì đây cũng phản ánh sự khác nhau trong văn hóa chính trị giữa Hoa Kỳ và Việt Nam.

Tóm lại tôi cho rằng đây là một chuyển động tốt trong quan hệ Việt- Mỹ.

Gia Minh: Có một chuyện bên lề mà nay người ta cũng nói nhiều là chuyện ông Phạm Quang Nghị tặng quà cho ông John McCain là những hình tấm bia (máy bay) ông John McCain bị bắn rơi ở Hồ Trúc Bạch- Hà Nội. Người ta cho rằng như thế là không ‘khéo’. Theo ông thì ra sao?

Tiến sĩ Đinh Hoàng Thắng: Tôi nhìn chuyến đi ở chiều kích chiến lược, chiều kích của quan hệ Việt- Mỹ. Đó là những động thái mới đặc biệt trong hiện tình quan hệ Việt-Mỹ.

Còn chuyện quà tặng, tất nhiên đây là chuyện về lễ tân, cũng phản ánh một mức nào đó về văn hóa.

Tôi không muốn bình luận về chuyện này; nhưng riêng cá nhân tôi nếu được hỏi ý kiến thì tôi không bao giờ đưa những món quả tặng như thế. Bởi vì có một thực tế, ngay như những bia kỷ niệm, những tượng đài kỷ niệm cuộc chiến đấu của quân và dân ta chống quân Trung Quốc xâm lược, mới đây thôi năm 1979 trên biên giới phía Lạng Sơn, có người lên đục đi những dòng chữ chống quân Trung Quốc xâm lược trên những bia ở biên giới; thế thì đây là một biểu lộ giữa hai cựu thù đã 40 năm rồi mà khơi dậy làm gì. Trong khi nỗi đau mới đây lại ‘đục’ đi.

Ở đây cần một thái độ nhất quán. Tuy nhiên tôi cho đây không phải là một việc quyết định trong tiến độ, trong lộ trình quan hệ Việt-Mỹ.

liên quan đến nghị quyết, cái nhìn của Hạ Viện vừa rồi, thì tôi thấy cả Thượng và Hạ viện Mũ ( cách đây một tuần là Thượng Viện, nay đến Hạ viện), đều có những động thái bật đèn xanh trong việc bán vũ khí sát thương cho Việt Nam. Tôi cho đất là một tiến triển về chất trong quan hệ Việt- Mỹ

TS. Đinh Hoàng Thắng

Gia Minh: Ông nói đến lộ trình về quan hệ Việt- Mỹ, thì sau khi Thượng Viện Mỹ có nghị quyết về Biển Đông, trong tuần này có dự thảo của Hạ viện về việc bán vũ khí sát thương cho Việt Nam. Ông thấy những động thái đó có ý nghĩa thế nào đối với quan hệ Việt- Mỹ trong tình hình hiện nay?

Tiến sĩ Đinh Hoàng Thắng: Tôi nghĩ động thái đó phải đặt trong ba bối cảnh rất quan trọng của quan hệ Việt- Mỹ. Thứ nhất trong vụ giàn khoan vừa rồi, chúng ta thấy chính phủ cũng như quốc hội Hoa Kỳ đã có một lập trường rất tích cực. Tôi muốn nhấn mạnh ở đây là lập trường, tức thuộc về vấn đề chính sách, vấn đề chiến lược; chứ chỉ nói thái độ tích cực thì chưa đủ. Đây là một lập trường tích cực, nó thể hiện từ người phát ngôn Bộ Ngoại giao đến Thượng Viện, Hạ Viện. Tuy nhiên, mỗi người, mỗi góc nhìn có thể giải thích khác nhau về lập trường đó; tức là soi xem đây là vì lợi ích của Mỹ bao nhiêu, vì lợi ích Việt Nam… Đối với tôi, tôi không nhìn vấn đề như thế, mà tôi chỉ nhìn vào chính sách, tức nhìn vào chứng cứ; tôi thấy đây là thái độ của một nước lớn, một nước có trách nhiệm đối với vấn đề an ninh, ổn định cũng như vấn đề thịnh vượng ở những khu vực, mặc dù ở rất xa nước Mỹ. Mỹ đã tỏ thái độ như vậy.

Thứ hai liên quan đến nghị quyết, cái nhìn của Hạ Viện vừa rồi, thì tôi thấy cả Thượng và Hạ viện Mũ ( cách đây một tuần là Thượng Viện, nay đến Hạ viện), đều có những động thái bật đèn xanh trong việc bán vũ khí sát thương cho Việt Nam. Tôi cho đất là một tiến triển về chất trong quan hệ Việt- Mỹ.

Chúng ta nhớ cách đây hình như một tuần hay 10 ngày gì đó, lúc ông Clinton hay lúc ông cố vấn đặc biệt của tổng thống Obama sang đây, phía Việt Nam và đặc biệt là ông chủ tịch nước đã nhắc Hoa Kỳ về vấn đề này. Chúng ta thấy chừng một tuần hay 10 ngày sau thì được đáp ứng.

Phải thấy vấn đề bán vũ khí sát thương là một vấn đề nhạy cảm trong quan hệ Việt- Mỹ vì từ thời tổng thống Bush vấn đề này được đặt ta và gắn với vấn đề dân chủ- nhân quyền. Thế mà bây giờ Thượng viện, Hạ viện bật đèn xanh, và sắp đến đây tổng thống ký lệnh này thì chứng tỏ có nhìn nhận khác trước về vấn đề dân chủ- nhân quyền tại Việt Nam. Đó là ý nghĩa thứ hai.

Đặc biệt trong bối cảnh hiện nay, vấn đề đối tác chiến lược với Hoa Kỳ được đặt ra như là một nhu cầu nội tại, khách quan. Có thể nói một cách hình ảnh là một cuộc hôn nhân vì lợi ích của cả đôi bên.

TS. Đinh Hoàng Thắng

Bối cảnh thứ ba là phải nhìn lại báo cáo của CSIS- Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế và Chiến lược Mỹ, có đưa ra những khuyến nghị rất thực chất, rất quan trọng trên cả ba lĩnh vực chính trị- an ninh, kinh tế- thương mại, và ngoại giao nhân dân.

Thế thì chuyện bật đèn xanh cho việc bán vũ khí sát thương cho Việt Nam là điểm rất quan trọng, rất chủ chốt trong lĩnh vực đầu tiên là thúc đẩy chính trị- an ninh giữa Việt Nam và Hoa Kỳ.

Tôi nghĩ nhìn lại như vậy thì quan hệ giữa Việt Nam và Hoa Kỳ tiến triển theo một tiến độ rất đáng lạc quan.

Gia Minh: Với những đèn xanh như thế, ông thấy quan điểm mà Hà Nội nói lâu nay ‘không liên kết với bên nào để chống lại bên thứ ba’ có còn thích hợp nữa không?

Tiến sĩ Đinh Hoàng Thắng: Vấn đề này là một vấn đề lớn, không chỉ liên quan đến một vài động thái tuy rằng đó là những động thái quan trọng. Bởi vì vấn đề liên minh Việt- Mỹ từ ngay trước khi có cuộc khủng hoảng giàn khoan, cũng được nhiều các nhà nghiên cứu, cũng như các nhà hoạch định chính sách cả hai bên đề cập đến.

Nhưng rõ ràng với vụ giàn khoan, và đặc biệt vụ giàn khoan chỉ mới là hiệp một. Còn các hành động xâm lấn, những hành động thực hiện để độc chiếm Biển Đông của Trung Quốc thì vụ giàn khoan chỉ mới là hiệp một thôi.

Hôm nay có tin Trung Quốc xua hằng vạn tàu cá, mà báo chí Mỹ gọi những tàu cá đó là những vũ khí bí mật của Trung Quốc tràn xuống Biển Đông, tràn xuống Đông Nam Á để thực hiện ý đồ bành trướng của họ.

Như vậy đây chỉ là nghĩ giữa hiệp. Chứ vấn đề liên minh, hợp tác chiến lược giữa Việt Nam với Hoa Kỳ, với các nước trong khu vực là vấn đề sống còn; trong một bối cảnh nào đó có thể Việt Nam cho rằng ‘không liên minh với nước này để chống nước kia’ là nguyên tắc từ trước đến nay trong đường lối độc lập, tự chủ của Việt Nam. Nhưng tôi nghĩ, trong bối cảnh chiến lược mới, Việt Nam phải có thẩm định lại nguyên tắc này. Bởi vì mình không liên minh để chống lại nước thứ ba, nhưng liên minh để bảo vệ bản thân mình, liên minh để bảo vệ độc lập, chủ quyền của mình, liên minh để bảo vệ bờ cõi, giang sơn gấm vóc của cha ông để lại.

Anh không liên minh với người này để chống người kia, nhưng anh phải liên minh để bảo vệ bản thân anh. Bởi vì nếu anh không bảo vệ được sự tồn tại của chính anh, không bảo vệ được độc lập, tự chủ, không bảo vệ được chủ quyền dân tộc thì anh chả làm được chuyện gì khác!

TS. Đinh Hoàng Thắng

Bởi vì một trong những bài học rất lớn của cuộc chiến tranh nhân dân trước đây của đường lối đấu tranh cách mạng của Việt nam: lấy sức mạnh dân tộc, kết hợp cùng với sức mạnh thời đại mới có thể làm nên được những sự kiện lớn.

Không với lý do vì trong điều kiện giang sơn gấm vóc bị an nguy mà lại bó tay, ngồi im để cho người ta xâm lược, người ta xâm lấn mình. Một quan niệm như thế là hoàn toàn phù hợp trong bối cảnh này.

Ở đây tôi muốn nhắc lại một tái khẳng định: anh không liên minh với người này để chống người kia, nhưng anh phải liên minh để bảo vệ bản thân anh. Bởi vì nếu anh không bảo vệ được sự tồn tại của chính anh, không bảo vệ được độc lập, tự chủ, không bảo vệ được chủ quyền dân tộc thì anh chả làm được chuyện gì khác! Như vậy tính chính danh của anh trong mắt nhân dân, trong mắt cộng đồng quốc tế sẽ khác đi nhiều. Cho nên vấn đề này phải được đặt ra một cách nghiêm túc và rất khẩn cấp rồi, nếu không thì quá muộn, trước khi quá muộn.

Gia Minh: Trở lại mối quan hệ Việt- Mỹ, hiện đang ở mức đối tác toàn diện, còn hướng đến đối tác chiến lược thì ra sao?

Tiến sĩ Đinh Hoàng Thắng: Vấn đề đặt ra đây cũng là rất lớn. Vì vấn đề đối tác toàn diện chiến lược không phải mới, chúng tôi đặt ra từ năm 2010 khi có chuyến thăm của ngoại trưởng Hillary đến Việt Nam. Vấn đề đối tác chiến lược tất nhiên lớn hơn, nhưng cũng là vấn đề rất nhạy cảm trong quan hệ, vì người ta hiểu đối tác chiến lược là một quan hệ ở tầm mức quan trọng rất cao, cao hơn đối tác toàn diện, đối tác xây dựng, cao hơn tình hữu nghị thông thường.

Phía Việt Nam trong tuyên bố ở Shangri-la năm ngoái cũng nói rất rõ Việt Nam muốn có đối tác chiến lược với tất cả các nước ủy viên thường trực Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc, trong đó có Mỹ.

Hiện nay Việt Nam mới có đối tác chiến lược với bốn nước. Quan vụ giàn khoan vừa rồi, thẩm định lại đối tác chiến lược với 4 nước đó thì thấy có vấn đề. Đối tác toàn diện, chiến lược quan trọng nhất là Trung Quốc lại chính là kẻ thủ ác trong vấn đề xâm lăng Việt Nam, đưa giàn khoan xuống Việt Nam. Thế còn một đối tác chiến lược mà Việt Nam đặt rất nhiều kỳ vọng là Liên bang Nga thì giữ một lập trường trung lập; mà trung lập trong hoàn cảnh này là ủng hộ Bắc Kinh. Còn hai đối tác chiến lược khác là Pháp và Anh thì có quan điểm ủng hộ, tích cực đấy; nhưng chỉ ủng hộ, tích cực cùng với EU, tức họ núp sau bóng EU. Họ cũng có những lợi ích với Trung Quốc, họ không ra mặt đối diện. Còn đối tác chưa là chiến lược thì thái độ của họ chúng ta đã nói trong cuộc phỏng vấn này. Thái độ của Mỹ rất rõ, mặc dù có những giải thích khác nhau. Như vậy vấn đề đối tác chiến lược, thứ nhất phải thẩm định lại đối tác chiến lược, nó đi vào cấp độ nào, đạt đến tầng mức nào, quan hệ nào thì mới xây dựng. Đặc biệt trong bối cảnh hiện nay, vấn đề đối tác chiến lược với Hoa Kỳ được đặt ra như là một nhu cầu nội tại, khách quan. Có thể nói một cách hình ảnh là một cuộc hôn nhân vì lợi ích của cả đôi bên. Ông biết đấy hôn nhân vì lợi ít ly dị hơn hôn nhân vì tình yêu, bởi vì nó có lợi ích gắn bó làm nền tảng.

Chắc chắn tới đây, lợi ích đặc biệt lợi ích chiến lược giữa Hoa Kỳ và Việt Nam sẽ tiếp tục gắn bó, tiếp tục thúc đẩy hai bên có quan hệ xứng đáng với tầm mức yêu cầu chiến lược của mỗi bên.

Gia Minh: Cám ơn Ts Đinh Hoàng Thắng.

Tham nhũng, bệnh ung thư của chế độ

Ảnh minh họa nạn hối lộ, tham nhũng

AFP photo

 

Tham nhũng được ví như loại bệnh nan y ở Việt Nam, gần đây các nhà lãnh đạo cao cấp của Việt Nam đã không còn né tránh vấn đề này và có sự nhìn nhận trực diện.

“Giặc nội xâm”

Lâu nay nhiều người tự hỏi, với mức lương quá thấp cán bộ công chức làm thế nào trang trải cuộc sống. Thế nhưng trên thực tế những thành phần này vẫn sống khỏe, tài sản tích góp từ các bổng lộc khác ngoài lương mới là phần quan trọng của sự nghiệp làm cán bộ công chức.

Hồi đầu tháng 7/2014 vừa qua, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nói với cử tri Hà Nội rằng tham nhũng chính là “giặc nội xâm” của đất nước. Theo lời ông Tổng Bí thư, nạn tham nhũng liên quan đến người có chức có quyền, đến lợi ích nhóm đã tồn tại và ăn sâu trong guồng máy nên không thể giải quyết dễ dàng.

Người đứng đầu đảng Cộng sản nói cần có thời gian để triệt phá tham nhũng. Nhưng người dân tự hỏi sẽ còn cần bao nhiêu thời gian nữa, trong khi đảng Cộng sản đã thực tế nắm chính quyền và độc quyền cai trị một đất nước thống nhất gần 40 năm qua.

Nhà giáo Đỗ Việt Khoa, được biết tới như một nhà hoạt động chống tiêu cực trong thi cử và giáo dục từ Hà Nội phát biểu:

Chuyện công khai tài sản của quan chức có từ mười mấy năm nay họ còn chưa thực hiện được thì còn đợi đến bao giờ nữa. 
-Thầy Đỗ Việt Khoa

“Chuyện công khai tài sản của quan chức có từ mười mấy năm nay họ còn chưa thực hiện được thì còn đợi đến bao giờ nữa. Là một người dân thường chúng tôi bao giờ cũng mong muốn mọi việc của đất nước phải được công khai minh bạch, giám sát được mọi quyền lực của cơ quan nhà nước, ngăn chặn và xử lý được nạn tham nhũng tiêu cực.”

Tham nhũng ở Việt Nam muôn hình vạn trạng, từ phụ phí cho công an khu vực hay viên chức ở phường, lót tay cảnh sát giao thông cho đến lại quả phần trăm của những dự án trị giá hàng trăm triệu đến hàng tỷ đô la. Tham nhũng dẫn đến oan sai trong vấn đề thu hồi đất từng là tiền đề của khiếu kiện đông người, của hàng chục ngàn vụ án mỗi năm.

Câu chuyện tham nhũng trong xây dựng cơ bản, rút ruột công trình là thứ mà người dân dễ cảm thấy mình là nạn nhân, vì họ là người đóng thuế. Trước đây các ngành các cấp có liên quan thường chống lưng cho nhau vì tất cả cùng có bổng lộc, có ăn chia. Âm vang của những PMU 18 vẫn còn đây hay mới nhất là vụ ăn hối lộ của ngành đường sắt liên quan tới dự án do Nhật Bản tài trợ.

Bà Lê Hiền Đức, một khuôn mặt tham gia chống tham nhũng có tiếng lâu nay tại Việt Nam. AFP photo

Một thí dụ điển hình về tham nhũng rút ruột công trình là vấn đề nhiều xa lộ mới xây dựng ở Việt Nam chỉ trong thời gian ngắn là bị lún, bị lằn bánh xe. Thí dụ quốc lộ 5 Hà Nội-Hải Phòng hay đại lộ Đông Tây ở TP.HCM. Ban ngành có trách nhiệm đổ lỗi cho xe chở quá tải làm đường lún và đề nghị giảm tải. Nhưng các chuyên gia đã chứng minh rằng, cũng những xe tải đó lưu thông trên xa lộ Biên Hòa hay xa lộ Đại Hàn do chế độ cũ xây dựng cách đây hơn 40 năm mà đường không bị lún. Nhưng khi các xe tải này đi vào Đại lộ Đông Tây mới hoàn thành chưa lâu mà lại lún lên lún xuống.

TS kinh tế Phạm Chí Dũng, Chủ tịch Hội nhà báo độc lập từ TP.HCM nhận định:

“Trong xây dựng cơ bản không chỉ là giao thông mà còn các công trình hạ tầng và nhà cửa kiến trúc… cách đây 20 năm tỷ lệ tham nhũng thất thoát ở trong lãnh vực xây dựng cơ bản được báo cáo ở mức còn khiêm tốn là 10%. Nhưng sau đó các số liệu dần dần được công bố và do báo chí phát hiện từ người dân cung cấp cho thấy tỷ lệ này lên tới 30% và đã được một số đại biểu qua một số kỳ họp quốc hội xác nhận. Tuy nhiên 30% vẫn được coi là tỷ lệ bình thường, thậm chí có những công trình tỷ lệ thất thoát lên tới 50%. Trong một số vụ án gần đây không thể tưởng tượng nổi, có lẽ Việt Nam trở thành một nước vô địch về nâng khống giá, có một doanh nghiệp đã nâng khống giá lên 1.300 lần, tức là mua một mà quyết toán là 1.300. Điều đó cho thấy khi vấn đề đã thành bản chất thì rất khó thay đổi và không biết làm sao để thay đổi.”

Rút ruột để có khoản chi

Trong một số vụ án gần đây không thể tưởng tượng nổi, có lẽ Việt Nam trở thành một nước vô địch về nâng khống giá, có một doanh nghiệp đã nâng khống giá lên 1.300 lần. 
-TS Phạm Chí Dũng

Cũng hiếm có quan chức nào như Bộ trưởng Giao thông Vận tải Đinh La Thăng chẳng ngại vạch áo cho người xem lưng. Theo báo Dân Trí điện tử bản tin trên mạng ngày 28/7/2014,  khi đi thực tế tại dự án nâng cấp Quốc lộ 1 đoạn qua Bình Định, Bộ trưởng Đinh La Thăng nói với các giới chức ban ngành về tình trạng chậm tiến độ thi công xin trích một đoạn: “Nếu thực sự là công khai minh bạch thì ký duyệt được ngay, đằng này các ông còn thích lượn rồi lại bày trò giảm cái này tăng cái kia thì phải như thế nào, có khi còn phải ăn chia xong mới ký…” Bộ trưởng Thăng còn vạch rõ thủ đoạn của tư vấn giám sát “vòi tiền” rồi mới ký nghiệm thu công trình. Phê phán đơn vị tư vấn giám sát Bộ trưởng Thăng nói: Nhà thầu làm đến đâu phải giám sát chất lượng cho họ, xong thì phải ký thanh toán! Các ông là hay ‘đánh võng’ lắm đấy, thậm chí còn mặc cả với nhà thầu về khối lượng để ký trước rồi tính lãi suất, khi có thay đổi biện pháp thi công thì ngồi tính toán ăn chia với nhau xong mới ký…”

Có lẽ vì phải hối lộ dày dặc nên các nhà thầu phải rút ruột công trình để có khoản chi. Hoặc bỏ thầu thấp để được tham gia dự án nên để có lời phải rút ruột, và đã rút ruột thì chất lượng công trình không bảo đảm và đương nhiên phải hối lộ để được nghiệm thu. Cả hai hình thái xem ra đều có lý.

Dù rằng tham nhũng xảy ra ở khắp nơi trên thế giới, nhưng tham nhũng ở Việt Nam có thể ví là bệnh ung thư không có thuốc chữa. Các chuyên gia phản biện cho rằng, chưa thể có giải pháp hiệu quả để phòng chống tham nhũng ở Việt Nam một khi  đất nước chưa có nền dân chủ đích thực.

Ngành hàng không Việt Nam đang đi vào ngõ cụt?

Nữ tiếp viên Vietnam Airlines

 vietnamairlines

Ngành hàng không ở VN vừa lên tiếng thừa nhận chậm, hủy chuyến bay do năng lực yếu. Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải yêu cầu phải khắc phục tình trạng này. Câu hỏi đặt ra liệu rằng ngành hàng không sẽ đổi mới mình một cách hiệu quả qua chỉ đạo của Chính phủ?

Mong quý khách thông cảm

Trong khoảng 1 thập kỷ qua, ngành hàng không VN đóng vai trò quan trọng do nhu cầu đi lại của dân chúng ngày càng gia tăng. Thế nhưng, tất cả hành khách di chuyển bằng đường hàng không ở VN có một điểm chung ở cái lắc đầu ngao ngán khi thường xuyên phải nghe thông báo với nội dung “ vì lý do máy bay về muộn nên chuyến bay của quý khách sẽ chậm hơn lịch trình. Mong quý khách thông cảm”.

Mới đây, hôm 28/7/2014, tại cuộc họp Ủy ban An ninh hàng không dân dụng quốc gia, các hãng hàng không thừa nhận do năng lực yếu đã gây ra gần 73% số vụ chậm hoặc hủy chuyến bay. Tìm hiểu tâm lý khách hàng khi họ chọn lựa phương tiện đi lại nhanh nhất mà phải mất nhiều thời gian chờ đợi ở sân bay, những khách hàng đài RFA tiếp xúc đều tỏ thái độ bất bình vì cho rằng họ buộc phải mua một dịch vụ kém chất lượng mà không có lựa chọn nào khác hơn. Ông Duy Lê, một chuyên gia về quản trị ở Sài Gòn cũng là khách hàng thường xuyên của hãng hàng không quốc gia Vietnam Airlines, nói:

Hiện nay không có phục vụ khách hàng, không có cạnh tranh bởi vì ‘no choice’(không có sự lựa chọn nào khác)

Ông Duy Lê

“Hiện nay không có phục vụ khách hàng, không có cạnh tranh bởi vì ‘no choice’(không có sự lựa chọn nào khác)”.

Theo phân tích của ông Duy Lê, những khách hàng là doanh nhân thì thời gian đối với họ là tiền bạc nên họ phải chọn Vietnam Airlines là hãng hàng không lớn nhất ở VN hiện nay để giảm tối thiểu thời gian chờ đợi do các chuyến bay bị hoãn hay bị hủy. Còn về phía khách hàng đã chọn lựa các hãng hàng không giá rẻ như Jetstar Pacific hay VietJet Air…làm phương tiện di chuyển như một hình thức tiết kiệm chi phí thì họ sẽ không chọn hãng hàng không quốc gia Vietnam Airlines làm gì.

Một trong những nhóm hành khách chủ lực của các hãng hàng không ở VN là du khách nước ngoài. Họ cũng không có chọn lựa nào khác hơn khi đến VN để tham quan từ địa đầu Móng Cái đến mũi Cà Mau. Cô Soa, 1 hướng dẫn viên du lịch của Tổng công ty Du lịch Sài Gòn, Saigontourist, cho đài ACTD biết:

“Đa phần các công ty du lịch không chọn hãng hàng không giá rẻ. Tại vì giá rẻ thì đồng nghĩa với ‘delay’ (hoãn chuyến bay) còn kinh khủng hơn cả của quốc gia. Thứ hai, giữa cái xấu và ít xấu hơn thì tình hình giao thông đường bộ của VN, ví dụ từ Sài Gòn đi Đà Lạt 300 cây số thì phải đi từ 8 đến 10 tiếng đồng hồ, nên đa phần họ bắt buộc phải chọn tuyến hàng không thôi. Thường các ‘tour’ du lịch từ 10 đến 12 ngày đi cả 3 miền thì phải đi bằng máy bay”.

Khách chờ chuyến bay

Đa phần các công ty du lịch không chọn hãng hàng không giá rẻ. Tại vì giá rẻ thì đồng nghĩa với ‘delay’ (hoãn chuyến bay) còn kinh khủng hơn cả của quốc gia

Cô Soa, Saigontourist

Trả lời câu hỏi du khách nước ngoài nói gì khi họ trải nghiệm thời gian chờ đợi các chuyến bay bị hoãn hay bị hủy ở các sân bay VN, cô Soa chia sẻ:

“Đặt trường hợp như mình thì mình phải chuẩn bị tâm lý cho khách trước. Hãng hàng không quốc gia tên là Vietnam Airlines nhưng thường hay đùa là ‘Delay Airlines’ (Hãng hàng không Chậm trễ). Mình chuẩn bị tâm lý trước thì khách cũng không nói gì hết”.

Tuy nhiên, cô Soa còn cho biết thêm yếu tố các chuyến bay bị chậm trễ hay bị hủy là một trong những yếu tố quan trọng khiến cho du khách nước ngoài “một đi không trở lại” VN, đất nước có khẩu hiệu “điểm đến của thiên niên kỷ mới”.

Bài toán không đáp số

Trong cuộc họp Ủy ban An ninh hàng không dân dụng quốc gia cuối tháng 7 vừa qua, các hãng hàng không nêu lên nguyên nhân chủ quan, nội tại bao gồm năng lực bảo trì yếu kém, quá trình sắp xếp các chuyến bay chưa hợp lý, thời gian quay đầu máy bay quá ngắn, năng lực của bộ phận xây dựng kế hoạch bay bị hạn chế. Bên cạnh đó còn có tình trạng, dịch vụ và trang thiết bị yếu kém tại các sân bay, công tác quản lý điều hành bay còn nhiều bất cập. Ngoài ra, các yếu tố khách quan gây ra hậu quả ảnh hưởng đến lịch bay cũng gia tăng đáng kể. Thống kê cho thấy trong 6 tháng đầu năm 2014, có 145 vụ việc hành khách vi phạm, tăng đột biến hơn 95% so với cùng kỳ năm 2013.

Tham dự cuộc họp Ủy ban An ninh hàng không dân dụng quốc gia, Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải chỉ đạo ngành hàng không VN phải áp dụng các tiêu chuẩn hàng không quốc tế, các hãng hàng không sớm khắc phục tình trạng chậm trễ, hủy chuyến bay được coi là “chuyện thường ngày” đang gây bức xúc trong dư luận để xứng danh niềm tự hào rằng VN có ngành hàng không rất an toàn.

100% ‘it doesn’t make sense’ (chẳng có ý nghĩa gì cả). Đơn giản năng lực mới là quan trọng chứ không phải mệnh lệnh là xong. Bây giờ ai cũng muốn tốt hơn nhưng phải tốt hơn như thế nào thì không có cách. Không có kỹ năng là thua

Ông Duy Lê

Qua lăng kính chuyên môn của 1 chuyên gia về quản trị, ông Duy Lê khẳng định chỉ thị của đại diện Chính phủ sẽ không mang lại hiệu quả nào để cải thiện tình trạng hiện nay của ngành hàng không VN. Ông Duy Lê đánh giá yêu cầu của Phó Thủ tướng Hoàng Trung Hải đối với ngành hàng không VN:

“100%  ‘it doesn’t make sense’ (chẳng có ý nghĩa gì cả). Đơn giản năng lực mới là quan trọng chứ không phải mệnh lệnh là xong. Bây giờ ai cũng muốn tốt hơn nhưng phải tốt hơn như thế nào thì không có cách. Không có kỹ năng là thua”.

Chuyên gia về quản trị Duy Lê cho rằng để cải tổ trong ngành hàng không VN có hiệu quả thì cần phải chú trọng vào yếu tố năng lực nhân sự trong cả hệ thống của ngành. Mỗi nhân viên từ vị trí thấp nhất cho đến người lãnh đạo cao nhất ở cấp thượng tầng đều phải có thực lực. Bên cạnh yếu tố nhân lực, ngành hàng không VN còn cần phải có chiến lược kinh doanh dài hạn để thay đổi và phát triển.

Nhiều chuyên gia trong ngành hàng không nhận định khoảng 100 năm nữa hàng không VN mới có thể sánh vai với ngành hàng không của các quốc gia trong Hiệp hội Đông Nam Á-ASEAN. Ngành hàng không VN vẫn chưa có bằng chứng nào cho thấy sẵn sàng “đổi mới”. Dư luận đang chờ nghe câu trả lời có phải ngành hàng không VN đang đi vào ngõ cụt? Và nếu đúng, liệu có giải pháp nào để giải quyết hay không?