Liên Hiệp Quốc nghiêm trọng lên tiếng về vụ cá chết ở Việt Nam
06.05.2016 11:57
Một người phụ nữ cầm tấm bảng với nội dung "Chúng tôi muốn sống" trong cuộc biểu tình về vụ cá chết hàng loạt ở miền trung Việt Nam, ngày 1 tháng 5 năm 2016.06.05.2016 - Văn phòng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc ở khu vực Đông Nam Á (OHCHR) hôm thứ Năm đã bày tỏ lo ngại về tác động của vụ cá chết hàng loạt dọc bờ biển miền trung của Việt Nam đối với việc thụ hưởng quyền con người của quốc gia này, đặc biệt là quyền y tế và thực phẩm.
Văn phòng Khu vực cũng quan ngại về việc xử lý các cuộc biểu tình nổ ra sau vụ cá chết, và kêu gọi chính quyền tôn trọng quyền tự do tập hợp, phù hợp với luật quốc tế.
Văn phòng Nhân quyền Liên Hiệp Quốc kêu gọi Chính phủ Việt Nam phải tôn trọng đầy đủ quyền tập hợp ôn hòa, được bảo đảm trong Công ước Quốc tế về các Quyền Dân sự và Chính trị.
Quyền có môi trường an toàn, sạch sẽ, lành mạnh và bền vững là không thể thiếu đối với các quyền con người, bao gồm quyền được sống, sức khỏe, thực phẩm, nước, vệ sinh môi trường, đã được công nhận trong Công ước Quốc tế về Văn hóa, Kinh tế, Quyền lợi Xã hội mà Việt Nam là một thành viên.
Ông Laurent Meillan, Quyền đại diện Khu vực của OHCHR, nói: “Chính quyền Việt Nam cần áp dụng các khuôn khổ pháp lý và pháp luật để chống lại tác hại môi trường gây cản trở việc thụ hưởng các quyền con người, và đảm bảo rằng tất cả những người bị ảnh hưởng tiêu cực, đặc biệt là ngư dân, có quyền tiếp cận các biện pháp hiệu quả”.
Ông Meillan nói thêm: "Chúng tôi kêu gọi Chính phủ [Việt Nam] tiến hành một cuộc điều tra độc lập, toàn diện và khách quan về những trường hợp được báo cáo sử dụng quá nhiều lực lượng cán bộ thực thi pháp luật”.
Ngày 1 tháng 5 vừa qua, hàng ngàn người đã xuống đường biểu tình ở nhiều khu vực, bao gồm cả thủ đô Hà Nội. Ở Tp. Hồ Chí Minh, đám đông khoảng 1,000 người đã mang các biểu ngữ “hãy trả lại biển sạch cho chúng tôi” và “ngừng xả nước thải vào biển”.
Cuộc biểu tình đã trở thành một thách thức lớn đối với tân chính phủ Việt Nam. Chính phủ cho biết hiện không có bằng chứng cho thấy trách nhiệm là do công ty Formosa gây ra. Cá có thể bị chết bởi chất độc thải ra từ các hoạt động của con người hoặc do hiện tượng ‘tảo nở hoa’ hay còn gọi là ‘thủy triều đỏ’.
Truyền thông Việt Nam đã không đưa tin về các cuộc biểu tình hôm Chủ Nhật 1/5.
Theo The online Citizen, VOA
Trung Quốc phá hủy môi trường Biển Đông, giới khoa học kêu cứu
San hô, cũng còn được mệnh danh là "rừng rậm của biển", đang bị đe dọa khắp nơi. Trong ảnh, loài san hô Acropora pulchra.Ảnh : Wikipedia
Việc khai thác và xây dựng bừa bãi tại Biển Đông, mà rõ nhất là tại các đảo nhân tạo do Trung Quốc xây dựng tại Trường Sa đang ngày càng trở thành mối lo ngại lớn về sinh thái. Một số nghiên cứu mới đây cho thấy diện tích san hô tại bảy thực thể địa lý do Trung Quốc kiểm soát giảm ít nhất gần 30%. Việc hủy diệt san hô – nơi trú ẩn và sinh trưởng của nhiều loài cá biển – đe dọa nguồn hải sản nuôi sống hàng chục triệu cư dân ven bờ. Nhiều tiếng nói cất lên kêu gọi các nhà khoa học trong khu vực hợp tác và xây dựng khu vực biển được bảo vệ tại Biển Đông, trước khi tình hình trở nên quá muộn.
Một bài viết trên báo mạng The Huffington Post, (đầu tháng 4/2016), dẫn lại một nghiên cứu của đại học Hawaii, Hoa Kỳ, về các rạn san hô tại bảy địa điểm : Cuarteron (đá Châu Viên), Fiery Cross (đá Chữ Thập), Gaven (đá Gaven), Hughes (đá Tư Nghĩa), Johnsons South (đá Gạc Ma), Mischief (đá Vành Khăn), Subi (đá Xu Bi). Nghiên cứu của đại học Hawaii khẳng định Trung Quốc đã bồi đắp khoảng 10,7km² tại khu vực này từ tháng 2/2014 đến tháng 5/2015, cùng lúc đó diện tích san hô bị giảm là 11,6 km², tương đương 26,9% diện tích.
Nghiên cứu được công bố trên tạp chí mởPLOS Biology (ngày 31/03/2016) cho biết, san hô tại Trường Sa không chỉ là nạn nhân của việc mở rộng, bồi đắp trực tiếp nói trên, mà còn đe dọa bị hủy diệt hàng loạt do việc nạo vét lòng biển bằng phương thức hút. Hoạt động này để lại vô số các trầm tích, trùm lên các rạn san hô, khiến chúng rất khó lòng hồi sinh. Ông Camilo Mora, người phụ trách của nhóm nghiên cứu, nói : đây là một trong những hoạt động gây tổn hại nghiêm trọng nhất cho san hô. Ông nói thêm, những người chủ trương bồi đắp như vậy không hiểu rằng, về mặt sinh thái, khi nạo vét lòng biển để bồi đắp đảo nhân tạo, với việc san hô bị phá hủy, họ đã tấn công vào chính nền móng của « đảo », việc bồi đắp sẽ phải tiến hành liên tục sau đó, để tránh cho đảo nhân tạo bị chìm. Cho đến nay, các rạn san hô ngoài khơi, còn tương đối yên lành, nhưng cần phải hành động khẩn cấp, theo nhà nghiên cứu Mỹ.
Các rạn san hô vòng ở quần đảo Trường Sa là nơi cư trú của khoảng hơn 6.500 loài sinh vật biển, trong đó có 571 loài san hô.
Nhóm nghiên cứu ra thông cáo kêu gọi thành lập tại quần đảo Trường Sa, Biển Đông một vùng biển được bảo vệ, tương tự như các vùng biển được bảo vệ tại Nam Cực (Antarctica Protected Areas). Ông John MacManus, một đồng tác giả thông cáo nhấn mạnh : « Các quốc gia ven bờ Biển Đông cần ý thức được giá trị của quần đảo Trường Sa, như nơi sinh trưởng của nhiều loài cá », nguồn hải sản không gì có thể thay thế được cho toàn khu vực.
An ninh môi trường cần trở thành trụ cột của an ninh quốc gia
Cứu nguy san hô tại Trường Sa nằm trong chủ trương bảo vệ « an ninh về môi trường » nói chung, là điều mà nhà hải dương học Paul Berkman cho rằng cần được ưu tiên hàng đầu, bên cạnh các tiếp cận về chính trị hay quân sự (1). Báo The Diplomat (ngày 30/04/2016) dẫn lời cựu lãnh đạo chương trình Địa Chính Trị của Viện nghiên cứu Scott Polar, thuộc đại học Cambdrige (nổi tiếng với các nghiên cứu về Bắc Cực và Nam Cực). Ông cho rằng, các nhà hoạch định chính sách cần đặt « an ninh môi trường ở trung tâm của chiến lược an ninh quốc gia ».
Theo chuyên gia hải dương học Anh, « cuộc khủng hoảng thực phẩm đang tới gần », việc cân đối giữa các đòi hỏi về an ninh, quân sự với các lợi ích kinh tế từ biển đòi hỏi các nhà khoa học phải khẩn trương phối hợp để đưa ra các giải pháp, đặc biệt trong việc phát triển bền vững và bảo vệ an ninh môi trường tại vùng biển này. Riêng về việc bảo vệ san hô, ông đề nghị thành lập một Mạng Lưới Hành Động vì San Hô (Reef Action Network Coral), tương tự với mạng lưới bảo vệ rừng trên đất liền.
Các chuyên gia xuất sắc nhất, về đa dạng sinh thái và phát triển bền vững thuộc các nước có tranh chấp tại Biển Đông cần tập hợp trong một diễn đàn về chính sách khoa học biển. Một ủy ban khoa học về Biển Đông cần được thành lập, để mang lại một tiếng nói có trọng lượng trong việc hướng Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đến hợp tác trong việc quản lý biển.
Nhà hải dương học Anh cũng khẳng định, trong lúc rất nhiều chuyên gia xuất sắc của Trung Quốc hiểu được giá trị của việc bảo tồn các rạn san hô, duy trì việc khai thác hải sản bền vững, hay khuyến khích loại hình du lịch sinh thái sau này, một khi các căng thẳng về chủ quyền dịu xuống, thì có một số nhà khoa học đã bảo vệ cho lập luận của chính quyền Bắc Kinh, rằng Trung Quốc chỉ xây dựng đảo nhân tạo tại những nơi san hô đã chết từ trước. Đây là một điều khá bất ngờ.
Thảm sát san hô : Trung Quốc dùng thủ đoạn che giấu
Đai diện cho quan điểm biện minh cho Bắc Kinh là tiến sĩ Ngô Sĩ Tồn (Wu Shicun), giám đốc Viện Nghiên Cứu Nam Hải (tức Biển Đông). Nhà hải dương học người Anh đưa ra nhiều bằng chứng để bác bỏ quan điểm của học giả Trung Quốc. Nhiều hình ảnh vệ tinh từ Google cho thấy, trước mỗi đợt bồi đắp, mở rộng đảo nhân tạo tại Trường Sa, Trung Quốc đều đưa các tàu cuốc tới hoạt động. Như vậy, theo The Diplomat, rất có thể nhiều chuyên gia về san hô Trung Quốc đã thực sự tới nơi để chứng kiến cảnh tượng san hô chết hàng loạt, đúng như luận điệu mà chính quyền muốn tuyên truyền.
Một bộ phim tài liệu của BBC mới được công bố cho thấy ngư dân Trung Quốc khai thác trai biển trên quy mô lớn tại rạn san hô hình chữ V (Checkmark) nằm giữa đảo Thị Tứ và đảo Tieshi Jiao.
Nhà báo Victor Robert Lee, của báo The Diplomat, là người đầu tiên mô tả cảnh hàng trăm tàu khai thác trai biển của Trung Quốc đã hoạt động tại rạn san hô này, các ảnh vệ tinh cho thấy san hô chết và cát nổi lên thành những đống lớn. Cách nay hai tháng, chuyên gia sinh vật biển John McManus, đại học Miami, người nghiên cứu về rạn san hô này từ những năm 1990, đã tới nơi và tiến hành nhiều cuộc khảo sát dưới lòng biển, ông ghi nhận khắp nơi là cát và san hô chết ngổn ngang. Giáo sư đại học Miami chua xót bình luận, môi trường sống cho san hô một khi đã bị phá hủy như vậy rất khó khôi phục lại, thiên nhiên cần hàng ngàn năm mới tạo được khoảng một mét ụ cát - sỏi - bùn, "đất sống" của san hô.
Nạn khai thác trai biển khổng lồ
Cũng The Diplomat (2), trong một bài viết đầu năm nay, có tổng thuật nói về nạn hủy diệt sinh thái tại Biển Đông. Khai thác trai biển khổng lồ tại các rạn san hô đã diễn ra trên quy mô lớn tại các vùng biển tranh chấp ở Trường Sa, đúng trong nhiệm kỳ ông Tập Cận Bình làm chủ tịch, cùng lúc với việc Trung Quốc gia tăng mở rộng và bồi đắp đảo nhân tạo tại Trường Sa.
Loài trai khổng lồ có kích thước hơn một mét, nặng 200 kg, có tuổi thọ hơn 100 năm, được mệnh danh là « vàng của biển », là đối tượng số một. Với màu sắc kỳ ảo, loại trai này được coi như nguyên liệu để chế các đồ trang sức sang trọng, các biểu tượng tôn giáo, văn hóa quý, và được coi như mang lại nhiều quyền năng phi thường hay cải thiện sức khỏe cho người sử dụng. Giá mặt hàng này tăng vọt trong bốn năm gần đây khiến nhiều ngư dân Trung Quốc bỏ nghề đánh bắt cá thông thường để quay sang món hàng mới. Giá một cặp trai biển loại cao cấp có thể lên tới một triệu yuan (150.000 đô la).
Vẫn theo The Diplomat, cách nay ba năm, chính quyền Trung Quốc khuyến khích việc phát triển nhiều hoạt động sản xuất sử dụng loại trai nói trên làm nguyên liệu tại Tanmen, một thị trấn biển hẻo lánh thuộc tỉnh Hải Nam. Tháng 4/2013, ông Tập Cận Bình có một chuyến đi tới thị trấn Tanmen, cổ vũ lực lượng dân quân biển "tích cực ủng hộ" hoạt động của chính quyền mở rộng các thực thể địa lý đã chiếm được tại Trường Sa. Nhà báo The Diplomat kết luận, kêu gọi như vậy mang hàm nghĩa, "đánh đổi lại sự ủng hộ" nói trên, Bắc Kinh để mặc cho ngư dân tận diệt loài trai biển khổng lồ, và di sản của ông Tập Cận Bình để lại không gì khác hơn là một "môi trường bị tàn phá nặng nề tại Biển Đông".
Các hình ảnh vệ tinh ghi nhận san hộ bị thương tổn nặng nề do việc ngư dân Trung Quốc dùng máy cắt khai thác. Các hình ảnh được chụp tại ít nhất 28 rạn san hô tại Trường Sa, trong khoảng thời gian từ 2012 đến cuối 2015. Theo tác giả bài báo, cho đến nay, chưa có hình ảnh nào cho thấy tàu Việt Nam hay Philippines khai thác trai biển bằng phương pháp tàn khốc như trên.
Loài trai khổng lồ có mặt rất nhiều tại vùng bãi cạn Scarborough, mà Trung Quốc cưỡng chiếm từ tay Philippines hồi 2012. Kể từ đó, tuần duyên Trung Quốc túc trực tại khu vực này để bảo vệ ngư dân khai thác trai biển, phá hoại san hô.
Cá chết hàng loạt tại đảo Thị Tứ : Nghi vấn Trung Quốc thả chất độc
Trong lúc san hô tại Biển Đông bị hủy hoại, trong những ngày gần đây, công luận tiếp tục lo ngại với việc có thông tin từ báo chí Philippines ghi nhận có hiện tượng cá chết hàng loạt, tại khu vực xung quanh đảo Thị Tứ (Pagasa), Trường Sa.
Người ta tình nghi Trung Quốc thả hóa chất để làm chết cá, nhằm cắt đứt nguồn thực phẩm của dân cư cụm đảo Thị Tứ, vốn là một khu vực rất giàu hải sản, với khoảng 20 đến 30 rạn san hô vây quanh.
Millions of dead fish wash up on Vietnam's coast in huge environmental disaster
Some of the dead fish which have washed up on the coast of Vietnam, as reported by locals on Facebook. Photo: Phưong Tung and Nghe Si/Facebook
Bangkok: Millions of fish have washed up dead along a 125-kilometre stretch of the Vietnamese coast in one of the communist country's worst environmental disasters.
Soldiers have been deployed to bury tonnes of fish, clams and the occasional whale that began dying in early April along the north-central coast, including some popular tourist beaches.
Vietnamese officials facing growing anger over the disaster have not announced the official cause of the deaths, which have affected the livelihoods of tens of thousands of families.
Some officials have suggested it may be toxins or algal blooms known as red tide.
But Vietnamese Prime Minister Nguyen Xuan Phuc has ordered an investigation into how a Taiwanese-owned steel plant received approval to pipe waste directly into the sea.
Formosa Ha Tinh Steel, a unit of Tawain's Formosa Plastics, is looking to raise its investment in the area from $US10.5 billion ($14.2 billion) to $US28.5 billion.
The company's executive vice-president, Chang Fu-ning, said the steel plant's treatment system had received all appropriate approvals.
"It's beyond doubt," he said.
Mr Phuc said his government is determined to track down the main culprits with "objectivity, honesty, prudence and urgency."
"No one is allowed to cover up any infringements. The government is determined to protect the people's rightful interests," he said.
Thousands of protesters took to the streets of several cities on May 1 to demand the government takes swift action to end the pollution in Ha Tinh, Quang Binh, Quang Tri and Thua Thien-Hua provinces.
Millions of dead fish on Vietnam's shores raise industrial pollution fears
Scott Duke Harris
The dead started washing up in April: miles and miles of fish, countless clams, the occasional whale. Government researchers eventually concluded that "toxic elements" were responsible for the die-off, which Vietnamese officials described as "unprecedented."
Now people are wondering whether the seabirds dying along Vietnam's central coast are also victims of industrial pollution.
Fears that tainted fish collected off the beaches are entering this fast-developing nation's food supply have inspired outrage on social media and a wave of rare public demonstrations, putting pressure on a government that is accused of failing to protect public health in its push for industrial growth. Authorities have acknowledged a slow response as public scrutiny focuses on a massive Taiwanese-owned steel plant accused of pumping untreated wastewater into the sea.
"My family has decided not to buy sea fish at this time," said Le Ngoc Bich, a clothing vendor in a traditional open-air market in Ho Chi Minh City. "Fish vendors are the ones who suffer. Everyone is anxious. We don't know what is safe to eat."
Thousands of Vietnamese have signed a petition calling for President Obama to raise their concerns during his long-anticipated visit to Vietnam, expected this month. The environmental calamity, observers say, could also complicate the Obama administration's efforts to win final congressional approval for the Trans-Pacific Partnership, or TPP, a 12-nation trade pact that is touted in Vietnam as an economic boon.
"This is a test for the government to get to the bottom of this and take appropriate action," said attorney Fred Burke, Vietnam managing partner of the international firm Baker & McKenzie. He is also chairman of the TPP Committee of the Hanoi Chapter of the American Chamber of Commerce.
Vietnam, known as a leading exporter of rice and coffee, attracted $14.5 billion in direct foreign investments in 2015, continuing a trend that is credited with helping lift the country of 90 million people to "middle-income" status as measured by the World Bank. The steel plant suspected of releasing contaminants, owned by Taiwan's Formosa Plastics Group, represents a $10-billion investment.
Vietnam's citizenry and foreign investors alike, Burke said, should hope for strong government action against corporate wrongdoers who fail to comply with international environmental standards and laws. "If the government is not stringent on this, it tarnishes all foreign investors by association," Burke said. A governmental failure to enforce environmental laws could give Vietnam the reputation of "a bad actor in foreign trade" and provide another argument for congressional opponents of the TPP.
The die-off was first noticed on April 6 as thousands, and later millions, of fish washed ashore along a 125-mile stretch of coastline in north-central Vietnam, including some popular beaches that ordinarily attract Vietnamese tourists. Witness accounts described how many people collected large numbers of dead fish and placed them in refrigerated compartments, presumably to sell. Over ensuing days, the Vietnamese military was ordered to help clean up the beach and bury the dead fish.
Vietnam's communist leadership acknowledged fault in its response, including a public apology from new Environment Minister Tran Hong Ha. "The initial handling was passive," the government said in a statement last week, and described environmental monitoring as "untimely, inaccurate and infrequent."
In addition to penalties imposed by the government, Burke said, wrongdoers would face civil suits from fishermen and others whose businesses have been devastated by the die off.
But many Vietnamese have complained that authorities have been slow to follow up on allegations that Formosa's steel plant poured untreated wastewater into the ocean.
Authorities announced that scientists from the U.S., Germany and Israel are joining in efforts to analyze wastewater from all factories in north-central Ha Tinh province. Environmental consultant Bui Minh Lanh, who has worked with dioxin and wastewaters, suggested that the chemical sleuthing should have been completed within a week — and delays will make it harder to trace the original source.
Formosa has handled the controversy clumsily. While emphasizing there was no proof of its responsibility, a company public relations official also suggested that Vietnam may have to accept environmental trade-offs for industrial growth — perhaps a choice between steel or fish. That prompted a social media backlash and the hashtag #Ichoosefish.
Formosa management soon apologized for the comment and said the official who made the statement would be punished.
In a statement on April 26, Formosa said it was "deeply surprised and sorry" about the fish deaths. Formosa said its $10-billion investment in the steel factory included $45 million for a wastewater treatment system.
Formosa's reaction fueled public demonstrations from Hanoi to Ho Chi Minh City — rare in a communist-run country where protesters who lack permits are often jailed. on Sunday, hundreds of Vietnamese gathered at the landmark Hanoi Opera House holding protest signs. Security forces elected to watch as protesters later marched for three hours around nearby Hoan Kiem Lake.
Protester Vu Quan told a wire service that he believed the authorities were complicit in a coverup. "The government, I think, doesn't care very much so we have to do something."
Some Vietnamese are already stockpiling fish sauce, a culinary staple. "My concern is that fish from contaminated areas will be used as raw materials," said Tran Thi Dan, owner of a small fish sauce business. "It will cause a huge impact on my business because people are afraid of poisoning."
"I'd love to know the reasons of the mass fish death," she added. "Perhaps the results have not been published due to political reasons."
Harris is a special correspondent.
Fish Death Crisis Prompts Vietnam Waste Water Probe
Vietnam Prime Minister Nguyen Xuan Phuc has ordered an investigation into how a Taiwanese-owned steel plant located near central Vietnamese beaches where millions of dead fish washed ashore last month received approval to pipe waste water directly into the sea.
With the official cause of the fish deaths still unknown and the newly sworn-in government struggling to contain growing public anger over the disaster, Phuc said the government was determined to track down the main culprits with "objectivity, honesty, prudence and urgency."
"This is the most serious environmental incident Vietnam has faced," Phuc said. "We must continue to probe the cause of this disaster. Whichever agency, organization, individual that violates the laws will be investigated on a scientific basis. No one is allowed to cover up any infringements. The government is determined to protect the people’s rightful interests."
The investigation comes after protesters took to the streets last weekend to criticize the government’s response to the crisis, which has tested the government’s ability to balance public health and safety concerns against economic development and the interests of Formosa Ha Tinh Steel Corp. The company, a unit of Taiwan’s Formosa Plastics, is considering whether to raise its investment in Ha Tinh from $10.5 billion to $28.5 billion.
Government Licensed
"If the disaster occurred in other countries, a state of emergency would have been declared or at least warnings would have been given to the public," said a Facebook user named Nguyen Tien Thanh. "What we have seen is that nearly a month after the incident was first reported, the government leader started giving instructions."
Formosa Ha Tinh Steel executive vice president Chang Fu-ning said the steel plant’s waste water treatment system had received all appropriate approvals.
"We’ve received official notification about the inspection," said Fu-ning. "Our waste water discharge system received license from the environment ministry, and we went through an environmental protection impact assessment. It’s beyond doubt."
More than 70 metric tons of wild and farmed fish were found dead on the coast of four provinces since early last month. A preliminary investigation by the environment ministry said the fish might have been killed by toxins released by human activities or algal blooms known as a red tide. It also says there is no evidence to show Formosa was the culprit. According to tests conducted by the Thua Thien Hue government, seawater samples taken from locations where the dead fish were found showed high levels of heavy metals.
Prime Minister Phuc has also ordered the environment minister Tran Hong Ha and the Ha Tinh province to monitor the waste water discharge system at the steel plant and activate the automatic monitoring system to collect waste water samples for testing.
(Corrects provinces doing inspections in penultimate and final paragraphs.)
Các chuyên mục 
San hô, cũng còn được mệnh danh là "rừng rậm của biển", đang bị đe dọa khắp nơi. Trong ảnh, loài san hô Acropora pulchra.Ảnh : Wikipedia
