Vụ hải sản chết hàng loạt ở miền Trung có thể được khẳng định là 'sự cố môi trường' do con người gây ra, và mặc dù quá trình điều tra nguyên nhân sự cố đang tiếp diễn, có thể thấy ngay đây là 'một bài học' và các cơ quan quản lý cần ngay lập tức rà soát lại toàn bộ các khu công nghiệp ven biển ở Việt Nam, vẫn theo ý kiến này.

Trao đổi với BBC hôm 26/4/2016, sau khi Ban lãnh đạo khu công nghiệp Formosa đóng tại tỉnh Hà Tĩnh họp báo hôm thứ Ba và đưa ra lời xin lỗi về một phát ngôn của người đại diện trước đó, PGS. TSKH Nguyễn Văn Cư, nguyên Tổng Cục trưởng Tổng cục Biển và Hải đảo Việt Nam, thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường, nói:

"Lẽ ra lời xin lỗi đấy là phải sớm hơn và thứ hai là nhà chức trách Việt Nam phải có trả lời sớm hơn cho người dân, chứ không gây ra tình hình hiện nay, chúng ta biết là sản xuất của người dân bị đình trệ, nhất là các ngư dân người ta sống bằng nghề bám biển, và như vậy rất ảnh hưởng tiêu thụ các hải sản đó.

"Tôi cho rằng về phía Formosa cũng phải trả lời sớm hơn và nhà chức trách, tôi được biết là đại diện của Bộ Tài nguyên, Môi trường nói rằng đây là được cấp phép này khác, cấp phép xả thải như thế này, mà lại xả thải ra biển, thì cái này cũng phải xem xét."

'Tự họ đánh giá'

Bình luận về phát biểu của phía Formosa cho rằng khu công nghiệp này đã đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường của Việt Nam và vượt qua những lần kiểm tra cấp phép gần nhất, PGS. TSKH Nguyễn Văn Cư nói:

"Đấy là do họ, họ tự nhận thấy thế, chứ còn thực ra đây là trách nhiệm của các nhà chức trách lẽ ra là phải có kiểm tra, kiểm soát hết sức nghiêm túc, định kỳ và phải không theo định kỳ có kiểm tra. Mình (Việt Nam) ở đây cứ tin vào phía đối tác, như thế nó gây ra các hậu quả."

Chuyên gia và cựu quan chức môi trường cũng khẳng định các tiêu chuẩn môi trường của Việt Nam không có nhiều khoảng cách với quốc tế và khu vực, ông nói:

"Tiêu chuẩn Việt Nam, xây dựng các bộ tiêu chuẩn ấy cũng dựa vào các tiêu chuẩn của quốc tế là chính, thế còn cái mà chúng ta biến hóa thêm, cái đấy không đáng kể, chủ yếu phải dựa vào các tiêu chuẩn của khu vực và của quốc tế bây giờ, nhất là trong thời kỳ hội nhập.

"Chứ không thể nào nói là tiêu chuẩn Việt Nam thấp hơn tiêu chuẩn quốc tế và khu vực."

Gần đây, truyền thông Việt Nam phản ánh một số cơ quan liên ngành, giới chức địa phương đã gặp khó khăn khi không thể tiếp cận kiểm tra sản xuất, kinh doanh và đảm bảo môi trường ở nhiều khu chế xuất và khu công nghiệp tập trung của nhà đầu tư nước ngoài ở địa phương, và bị từ chối tiếp với lý do họ có giấy phép đầu tư lâu dài và có quyền 'nội bộ, tự chủ'.

Bình luận về hiện tượng này, ông Nguyễn Văn Cư nói:

"Các khiếm khuyết, bây giờ các bộ luật của mình (Việt Nam) có khiếm khuyết là phải bổ sung ngay, bởi vì các luật, ngay cả Hiến pháp cũng phải có thay đổi để cho phù hợp với từng giai đoạn phát triển một.

"Thì các luật cũng vậy, tiếp theo là các nghị định, các thông tư là phải có sửa đổi, mà các nhà đầu tư vào Việt Nam là phải tuân theo các luật pháp của Việt Nam, đấy là một cơ sở pháp lý, để chúng ta có thể để chúng ta có thể vào bất cứ một cơ sở nào để kiểm tra, kiểm soát xả thải, cũng như gây ô nhiễm môi trường."

Từ kinh nghiệm xử lý sự cố môi trường do con người gây ra ở quốc tế và khu vực, cựu quan chức Bộ Tài nguyên, Môi trường Việt Nam, bình luận liên quan vụ cá, hải sản chết hàng loạt đang nằm ở tâm điểm quan tâm của dư luận.

Ông nói: "Ngay trong luật cũng đã xử lý rồi, những người gây ra ô nhiễm phải có trách nhiệm bồi hoàn và xử lý, khắc phục hậu quả ô nhiễm môi trường, đấy là trách nhiệm và trong luật cũng ghi rất rõ.

"Ngay cả đối với Formosa cũng phải có trách nhiệm và đồng thời ngay lần này, Việt Nam phải làm rất nghiêm túc, nghiêm khắc và phải cho đúng luật, như thế mới được.

"Những người có trách nhiệm, ngay cả những nhà quản lý mà để lơi lỏng quản lý ấy cũng phải có trách nhiệm, và đồng thời những người quản lý ở cấp trên cao nhất ở Bộ Tài nguyên, Môi trường cũng phải có trách nhiệm."

Truyền thông Việt Nam hôm thứ Ba đưa tin Ban lãnh đạo Formosa đã họp báo và đưa ra một lời xin lỗi công khai trước truyền thông Việt Nam, tờ VnExpress.netcho hay:

"Mở đầu buổi họp báo, ông Trương Phục Ninh, Phó tổng giám đốc Công ty Formosa, cho rằng những phát ngôn của ông Chu Xuân Phàm, Phó phòng đối ngoại, đã ảnh hưởng nghiêm trọng tới mối quan hệ tốt đẹp giữa Formosa, chính quyền Hà Tĩnh và Chính phủ Việt Nam.

"Đây là ý kiến cá nhân của ông Phàm và công ty sẽ xử phạt nghiêm khắc", ông Ninh nói và cùng tập thể lãnh đạo công ty cúi đầu xin lỗi người dân Việt Nam," VnExpress tường thuật.

Image copyrightTuoi tre o­nline

"Trước đó ngày 25/4, trả lời VTC, ông Chu Xuân Phàm đã nói: "Hồi xưa, khi giải phóng mặt bằng đã tính phương án hỗ trợ ngư dân đánh bắt cá chuyển sang nghề khác rồi, sao cứ phải đánh bắt quanh vùng biển này. Muốn bắt cá, bắt tôm hay nhà máy, hãy chọn đi. Nếu chọn cả hai thì làm Thủ tướng cũng không giải quyết được”.

Cùng ngày, một thông báo gồm bốn điểm của Tổng Công ty thép Formosa Hà Tĩnh, được nhà đầu tư đến từ Đài Loan công bố, mà BBC đọc được, có đoạn viết:

"Đối với sự kiện sinh vật biển tử vong trên quy mô lớn ở Hà Tĩnh, Quảng Bình lần này, công ty chúng tôi hy vọng chính phủ Việt Nam và các bộ ngành có liên quan điều tra tìm ra nguyên nhân đích thực, giải đáp thắc mắc của các giới xã hội có nghi vấn."

Hôm 26/4, một thông tin về kết quả xét nghiệm nguyên nhân cá chết đã được giới chức một trong bốn địa phương ven biển miền Trung Việt Nam đưa ra, cho hay cá chết hàng loạt do nhiễm kim loại nặng.

Tờ Vietnamnet.vn hôm thứ Ba viết:

"Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Thừa Thiên Huế sáng nay cho biết đã có kết quả phân tích mẫu nước lấy tại khu vực đầm Lập An, cửa biển Lăng Cô (huyện Phú Lộc) vào thời điểm xuất hiện cá chết tràn lan.

"Kết quả cho thấy các chỉ tiêu về hóa lý như độ pH, hàm lượng ô xy hòa tan (DO), nhu cầu ô xy hóa học (COD), hàm lượng xyanua (CN-), tổng hàm lượng dầu mỡ, tổng các chất hoạt động bề mặt đều nằm trong giới hạn cho phép của Bộ TN&MT.

"Các thông số gồm tổng hàm lượng nitơ tính theo amoni (NH4+-N), hàm lượng kim loại nặng crôm (Cr) vượt giới hạn cho phép của quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước biển cũng như quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước mặt.

Image copyrightAFP

Sự cố môi trường làm cá chết hàng loạt và ứng phó của Việt Nam là chủ đề của Bàn tròn thứ Năm tuần này của BBC Việt ngữ.

Các khách mời sẽ cùng bình luận về 'phép thử' này đối với tân Chính phủ của Thủ tướng Việt Nam, ông Nguyễn Xuân Phúc và các cộng sự của ông ở các bộ ban ngành và địa phương liên quan.

Thảo luận trực tuyến của BBC Tiếng Việt được phát vào lúc 19h30 - 20h00 (giờ Việt Nam) ngày thứ Năm 28/4/2016 tại: http://bit.ly/1TfLYCW

Khách mời tọa đàm là các chuyên gia về môi trường Việt Nam và quốc tế, quản lý chính sách công và quản lý, xử lý khủng hoảng tham gia từ Việt Nam và hải ngoại.

Hôm thứ Năm, bình luận về công bố nguyên nhân của Chính phủ Việt Nam, sau một cuộc họp báo trước đó một ngày được Thứ trưởng Bộ Tài nguyên Môi trường Võ Tuấn Nhân đưa ra, Tiến sỹ khoa học Nguyễn Văn Tác – Nguyên Viện trưởng Viện Hải dương học, Phó chủ tịch Hội Khoa học Kỹ thuật Biển Việt Nam, nói “phải xem lại” nguyên nhân thủy triều đỏ.

Ông Tác nói: “Về nguyên tắc thủy triều đỏ có thể gây chết sinh vật biển. Thủy triều đỏ là hậu quả của sự ô nhiễm dinh dưỡng. Và khi xuất hiện thủy triều đỏ, màu nước biển thay đổi và tạo ra mùi khó chịu, và dân biết trước được.”

Đâu là nguyên nhân thực sự?

“Đằng này tôi không nghe ngư dân hay báo chí nói có hiện tượng mùi khó chịu hay màu nước thay đổi. Nếu như cá tôm chết, thì thủy triều đỏ phải xuất hiện trước đó khoảng 10 ngày và khi xuất hiện thủy triều đỏ, mặt biển sẽ xuất hiện màu hồng, màu vàng hoặc màu xanh, và sẽ tạo ra mùi tanh, hôi rất đặc trưng. ”

Image copyrightAFP

“Thứ hai, cá vừa rồi chết phần nhiều là cá đáy (sống dưới đáy biển). Thủy triều đỏ chỉ tác động mạnh đến các loài cá sống nổi thôi.” – ông Tác cho biết.

“Thủy triều đỏ là sự phát triển nở hoa của các loại thực vật đơn bào sống trôi nổi thì đầu tiên nó phải tác động đến những sinh vật nổi trên nước. Còn vừa rồi, phần nhiều cá chết là sinh vật đáy.”

Tiến sỹ Tác cũng nói l‎ý do thủy triều đỏ là “chưa có cơ sở khoa học".

Khi được hỏi những hóa chất nào có thể làm chết cá ở tầng đáy, ông Nguyễn Văn Tác cho biết:

“Thứ nhất, cá tầng đáy chết, nghĩa là có thể các loại hóa chất đấy có hàm lượng hữu cơ rất lớn, làm oxy cạn kiệt và làm cho môi trường thiếu oxy.”

“Cái thứ hai là có độc tính rất lớn làm cá không chịu được và chết."

“Ngoài ra, có khả năng do các công trình ngầm thải ra những chất có tác động cực mạnh với các sinh vật sống ở đấy. Dù nguyên nhân nào cũng phải tập trung vào xem nguồn gốc thải ở đâu ra.” - ông Tác nói với BBC Tiếng Việt.

Ông Tác nhấn mạnh: "Nếu nói về nguyên nhân thủy triều đỏ phải tìm cho được nguyên nhân nào gây thủy triều đỏ, thủy triều đỏ ở đây là loài tảo gì, nó hình thành như thế nào, ở thời điểm nào. Các cơ quan chức năng phải làm rõ điều này."

Vụ cá chết hàng loạt ở bốn tỉnh miền Trung Việt Nam đang là tâm điểm chú ý của người dân tại Việt Nam.

Tối 27/4, Bộ Tài nguyên-Môi Trường Việt Nam họp báo và nêu nguyên nhân cá chết: Một là do tác động độc tố hoá học của con người và trên biển và hai là do tác động của hiện tượng tảo nở hoa hay thủy triều đỏ.

Cuộc họp báo diễn ra trong 10 phút và không phóng viên nào được đặt câu hỏi.

Xem Bàn tròn thứ Năm của BBC Tiếng Việt về vụ cá chết và phép thử với tân chính phủ Việt Nam tại: http://bit.ly/1TfLYCW.

Chính quyền CSVN đang giấu diếm dân chúng về sự thật tại Hà Tĩnh

Cho tới thời điểm này có thể khẳng định rằng, chính quyền CSVN đang giấu diếm dân chúng về sự thật tại Hà Tĩnh. Chính quyền cũng không muốn cho dân chúng biết nguyên nhân thật sự đằng sau hiện tượng cá chết hàng loạt. Cũng đúng thôi, số tiền mà Formosa đầu tư vào khu kỹ nghệ Vũng Áng lên đến hơn 10 tỷ Mỹ kim trong số hơn 28 tỷ Mỹ kim được đầu tư vào Vũng Áng.

Buổi họp báo được diễn ra với hàng trăm phóng viên tham dự. Điều này cho thấy người dân rất quan tâm đến hiểm họa cá chết này. Ảnh: Báo Giao Thông

 

Cali Today News - Những tưởng cuộc họp báo do Bộ Tài nguyên-Môi trường sẽ không được diễn ra, nhưng bất ngờ vào cuối giờ chiều, báo chí được thông báo sẽ có buổi họp báo vào lúc 19h ngày 27/4. Vậy là cả hàng trăm phóng viên báo chí, truyền thông phải ở lại chờ đợi.

 

Tuy vậy, phải đến gần 20h tối, buổi họp báo mới được diễn ra. Phải nói cho đúng rằng, đó không phải là buổi họp báo, mà Bộ Tài nguyên-Môi trường tổ chức cuộc gặp gỡ để đọc thông cáo báo chí. Vì buổi họp báo chỉ được diễn ra trong vòng 10 phút. Nó kết thúc ngay sau khi ông Võ Tuấn Nhân- Thứ trưởng Bộ Tài nguyên- Môi trường đọc xong thông cáo.

 

Chỉ bằng với bản thông cáo do ông Võ Tuấn Nhân đọc, người dân Việt Nam thấy được sự tráo trở của chính quyền CSVN. Ông Võ Tuấn Nhân thay mặt chính quyền Cộng sản để nói với toàn dân Việt Nam rằng, nguyên nhân cá chết ở vùng duyên hải từ Hà Tĩnh kéo dài đến Quảng Nam không liên can gì đến Formosa. Nguyên nhân cá chết là do hiện tượng dị thường trong thiên nhiên là "Thủy triều đỏ".

 

Tuy buổi họp báo chỉ diễn ra vỏn vẹn có 10 phút, nhưng sau đó, ông Võ Tuấn Nhân cũng đã cho báo chí gặp mặt và hỏi vài câu tại trụ sở Bộ Tài nguyên-Môi trường. Tại đó, ông Nhân khẳng định rằng, nhà nước Việt Nam không bao giờ đánh đổi môi trường để phát triển kinh tế. Họ luôn theo đuổi việc phát triển kinh tế bền vững.

 

Ông Võ Tuấn Nhân: "Formosa không liên can đến chuyện cá chết hàng loạt". Ảnh: Người Lao Động

 

Sự thật đi ngược lại những lời phát biểu của ông Võ Tuấn Nhân. Từ ô nhiễm ở Vĩnh Tân (Tuy Phong, Bình Thuận) đến Vũng Áng (Hà Tĩnh) là minh chứng hùng hồn nhất cho thấy, chính quyền CSVN sẵn sàng đánh đổi môi trường để phát triển kinh tế.

 

Cũng trong buổi tiếp xúc báo chí, một phóng viên đã hỏi Nhân rằng, trong kiểm nghiệm gần đây nhất của Sở Tài nguyên-Môi trường tỉnh Thừa Thiên-Huế, nơi có cá chết hàng loạt cho thấy, nước biển có chứa cả kim loại nặng như crom. Vừa nghe xong câu đó, ông Nhân liền khoát tay, ra lệnh cho phóng viên phải tắt máy ghi hình. Ông Nhân cho rằng, với câu hỏi của phóng viên sẽ làm "nguy hại cho đất nước của mình". 

 

Việc đổ thừa cho thiên nhiên không phải chỉ có ông Võ Tuấn Nhân, mà rất nhiều quan chức khác cũng làm điều đó. Trước việc cá chết hàng loạt, ông Nhân và Bộ Tài nguyên-Môi trường đổ thừa cho hiện tượng dị thường của thiên nhiên gây ra "thủy triều đỏ".

 

 

Cũng cần phải nói thêm, trong thời gian gần đây, một số "hot Facebooker" cũng đã đưa ra nhận định có thể hiện tượng cá chết hàng loạt là do "thủy triều đỏ". Nhưng, lập luận này nhanh chóng bị bác bỏ bởi các nhà khoa học. Các chuyên gia về môi trường cho biết, "thủy triều đỏ" là hiện tượng mà có thể nhìn thấy bằng mắt thường, và chỉ ảnh hưởng đối với những loại cá sống ở bề mặt. Đằng này, các Sở Tài nguyên-Môi trường và người dân ở các tỉnh không hề nhận thấy hiện tượng trên. Bên cạnh đó, cá sống ở đáy chết còn nhiều hơn cá trên bề mặt. Không chỉ có cá, mà hàng trăm tấn nghêu của ngư dân Hà Tĩnh cũng bị chết mà không rõ nguyên nhân. Nhiều người nghi ngờ rằng, việc một số Facebooker có nhiều độc giả biết đến đã làm nhiễu thông tin để kiếm lợi. 

Theo Sở Tài nguyên-Môi trường Đà Nẵng, cá chết là do bị thương ngoài biển. Ảnh: Báo Giao Thông

 

Cũng trong ngày 27/4, trên tờ Soha cho đăng lại hình ảnh xảy ra hiện tượng "thủy triều đỏ" ở thị xã Hoàng Mai (tỉnh Nghệ An) vào ngày 22/4. Những tưởng cũng cần phải nhắc lại, ngày 22/4 cũng là ngày mà Tổng Bí thư đảng CSVN Nguyễn Phú Trọng đến thăm Vũng Áng. Cho đến nay, mặc dù Nghệ An có xảy ra hiện tượng "thủy triều đỏ" nhưng cá biển ở đây không hề chết hàng loạt như ở các tỉnh từ Hà Tĩnh đến Quảng Nam. Cùng với đó, trong tấm ảnh chụp về hiện tượng "thủy triều đỏ" ở thị xã Hoàng Mai, nhiều người nghi ngờ rằng đã được chính quyền CSVN sử dụng photoshop để phục vụ cho mục đích không tốt của mình. Trong tấm ảnh đó, ngoài việc nước biển có màu đỏ, thì những cây cọc cũng có một màu đỏ theo. Trong khi, những chiếc cọc khác thì không có màu đỏ. Trước đó, ngày 22/4, báo Nhân Dân cũng cho đăng tải tấm hình "thủy triều đỏ" tại Nghệ An.

 

Cho tới thời điểm này có thể khẳng định rằng, chính quyền CSVN đang giấu diếm dân chúng về sự thật tại Hà Tĩnh. Chính quyền cũng không muốn cho dân chúng biết nguyên nhân thật sự đằng sau hiện tượng cá chết hàng loạt. Cũng đúng thôi, số tiền mà Formosa đầu tư vào khu kỹ nghệ Vũng Áng lên đến hơn 10 tỷ Mỹ kim trong số hơn 28 tỷ Mỹ kim được đầu tư vào Vũng Áng. Không có con số chính xác nhưng tiền của Trung Cộng đầu tư vào khu kỹ nghệ Vũng Áng là không ít.

 

Tại Đà Nẵng, sau khi có hiện tượng cá chết dạt bờ xảy ra, chính quyền đang muốn giấu nhẹm những tin tức bất lợi, lãnh đạo Sở Tài nguyên-Môi trường ở thành phố này cho biết, việc cá chết hàng loạt là do...bị thương ngoài biển. Nghe xong câu đó, người dân Đà Nẵng chỉ biết lắc đầu ngao ngán.

 

Những thiệt hại mà hàng triệu người dân các tỉnh duyên hải miền Trung gánh phải là không thể kể siết. Nhưng, có một điều còn quan trọng hơn là ai, tổ chức nào sẽ phải nhận trách nhiệm cho những thiệt hại đó? Hay người dân lại phải lãnh đủ như mọi lần? 

 

Câu trả lời chắc chắn là người dân phải lãnh đủ, vì cho tới tận bây giờ, lãnh đạo Bộ Tài nguyên-Môi trường và những sở ban ngành tại các tỉnh thành khác đều đổ thừa cho ông trời.

 

Người Quan Sát