Các chuyên mục 
Người Việt Nam hạnh phúc chẳng qua chỉ là cái tồn dư rơi rớt của văn hóa làng xã ngàn năm ngay trong sóng gió cuồn cuộn của thế kỷ XXI. Nếu không tự khai phóng, e rằng trăm năm nữa Việt Nam chưa thoát khỏi cảnh một nước thu nhập trung bình thấp.Cầu học bằng khát vọng chinh phục là nền tảng để thịnh vượng. Ta còn chờ đến lúc nào?
Vị trí địa lý, tài nguyên thiên nhiên không chắc đã làm nên một quốc gia, một dân tộc hùng mạnh, giầu có. Một nền quản trị công tốt, chính sách vĩ mô tốt, một quốc gia hùng cường không thể bắt đầu từ những tồn đọng trong quá khứ.
Tại sao chúng ta nghèo?
Khi xưa ở Trung Quốc, ông Mạnh tử nói rằng: “Quốc dĩ dân vi bản, dân dĩ thực vi tiên”; sau, cũng lại người Trung Quốc khẳng định rằng “Dân dĩ thực vi thiên”. Oái oăm thay, những câu đó lại đúng với người Việt Nam.
Chúng ta là một dân tộc nông nghiệp là chính, bị dằn vặt và lo âu bởi hạt lúa, củ khoai. Rất chua xót, nhưng khó có thể phủ nhận được rằng chúng ta ưu tiên trước nhất và gần như dành cả cuộc đời công dân của mình để lo miếng ăn cho mình và gia đình.
 |
| Tại sao chúng ta nghèo? Ảnh minh họa: vneconomy |
Như thế tự bản thân đã "gông cùm" chính tư duy, lòng khám phá và khát vọng chinh phục của mình. Mắt chỉ nhìn dạ dày của mình thì làm sao có tư duy mới, làm sao nghĩ tới triết học, hay “bay những chân trời chưa có người bay” – như ý thơ của nhà thơ Trần Dần?
Vì cái ăn có thể làm được tất thẩy, còn cái ăn thì còn sinh tồn, điều này làm tôi bất giác nghĩ đến lời nhân vật Hamlet “tồn tại hay không tồn tại” - William Shakespeare. Có thật chúng ta tồn tại như một dân tộc giầu khát vọng và một tư duy cởi mở, ham khám phá?
Ồ không! Nền văn minh lúa nước, những đồng bằng, dòng sông, thung lũng nuôi lớn bản làng, nuôi lớn dân tộc này, bảo vệ dân tộc này. Nhưng mặt trái là trói buộc người Việt Nam trong cái khuôn chung- văn hóa làng xã.
Đó là một không gian văn hóa đặc quánh và cô tịch và cái ăn “đo” vị trí con người “một miếng giữa làng hơn một sàng xó bếp”. Tư duy sở hữu “tấc đất cắm dùi”, sống với đất đai tổ tiên, bà con chòm xóm khiến ngàn năm người Việt ở ngay ngã ba đường của thế giới (tức là biển Đông) mà không thể trở thành một quốc gia hàng hải, không thể có một đội thương thuyền mạnh.
Với người Việt Nam, biển cả không khác gì một con sông, cho cá cho tôm, nhưng giương buồm ra khơi buôn bán lại là cái gì đó mênh mông, choáng ngợp, bất trắc và đầy nguy hiểm. Đến cả nhà buôn rồi cũng quay về mua đất để cải thiện giai tầng của mình.
“Phi thương bất phú”, không có thương mại biển nghĩa là không có đô thị đúng nghĩa. Không có đô thị, nghĩa là không có được những sinh lực mạnh mẽ cho kinh tế bản địa, trói buộc nó trong tự cung tự cấp. Không có đô thị đúng nghĩa cũng dẫn tới việc chậm thích ứng với cái mới bao gồm cả tri thức, tư tưởng, và những giá trị văn minh.
Đất đai của Việt Nam chỉ vừa đủ cho người dân sống, đại khái chăm cấy chăm cày thì không phải lo đến cái ăn, nhưng ngược lại cũng khó giầu. Kinh tế, tư duy làng xã cũng không cho phép, không mong muốn anh trở thành một cá nhân giầu “xuất chúng”.
Theo dòng lịch sử ta thấy sự thịnh vượng của vương triều Đại Việt đều phải trông đợi vào sự cân bằng trong chính sách ruộng đất. Khi chính sách không thể giữ sự cân bằng, xã hội phát sinh biến động đỉnh cao là các cuộc khởi nghĩa nông dân. Và trong các cuộc khởi nghĩa nông dân, kinh tế nông nghiệp lại bị tàn phá, những người làm kinh tế giỏi nhất ở nông thôn sớm trở thành những "nạn nhân" đầu tiên.
Tất cả tạo nên cái vòng luẩn quẩn khiến nông thôn Việt Nam không thể bứt ra được cái nghèo truyền thống và khá thơ mộng với mái nhà tranh và đồng lúa chín vàng.
Các nước phương Tây, nền văn minh của họ là sự Phục hưng văn minh Hi – La. Nhận ra được những chân giá trị, cốt lõi của văn hóa – văn minh, người phương Tây mới buôn bán chinh phục khắp thế giới, riêng ở Á Châu các công ty Đông Ấn từng mọc lên như nấm. Tại Châu Á, thời cận – hiện đại, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan đã khai phóng chính mình, rũ bỏ đi những thủ cựu, lạc hậu của văn hóa Á Đông “bơi nổi hưởng lạc cùng văn minh phương Tây” – lời Fukuzawa Yukichi.
Còn ta, ta hài lòng với chính ta. Người Việt Nam hạnh phúc chẳng qua chỉ là cái tồn dư rơi rớt của văn hóa làng xã ngàn năm ngay trong sóng gió cuồn cuộn của thế kỷ XXI. Nếu không tự khai phóng, e rằng trăm năm nữa Việt Nam chưa thoát khỏi cảnh một nước thu nhập trung bình thấp.
Cầu học bằng khát vọng chinh phục là nền tảng để thịnh vượng. Ta còn chờ đến lúc nào?
Sông Hàn
Chẳng lẽ cứ chịu thua láng giềng gần
Theo qui luật đã được thực tiễn đúc kết, nếu chúng ta không quyết liệt đổi mới thì sẽ rất khó gỡ thế kẹt, rất khó đưa nền kinh tế vượt qua khó khăn hiện nay.
Chục năm trước, trong một lần đi công tác tại Lào, tôi có hỏi một phóng viên VTV thường trú tại Vientianne về chuyện Lào thực hiện nhất thể hoá cán bộ đảng và chính quyền. Câu trả lời khiến tôi ngạc nhiên vì, được biết Lào thực hiện điều đó nhờ tham khảo Việt Nam.
Đúng vậy. Chúng ta đã từng bàn về chủ trương này từ cuối Đại hội Đảng khoá VI, nhưng rồi tiến triển chậm và bạn đã làm trước ta.
 |
| Ông Nguyễn Bình Trị, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Quảng Lập, Lâm Đồng. Ảnh: Báo Lâm Đồng. |
Theo ông Nguyễn Văn An, nguyên Chủ tịch Quốc hội, nguyên Trưởng ban Tổ chức Trung ương thì khi còn ở cương vị phó Ban Tổ chức T.Ư (khoá 6) đã rất hào hứng tham gia đề án này.
Sau này, ông An đã chia sẻ trên tờ VietnamNet rằng, đầu Đại hội Đảng lần thứ VII, tại kỳ họp thứ nhất T.Ư đã bỏ phiếu tán thành việc Tổng Bí thư sẽ ứng cử chức danh Chủ tịch nước. Nhưng tiếc rằng, khi đó vẫn còn những ý kiến chưa đồng tình.
Một trong những lý do là có người vẫn băn khoăn, quyền lực khi tập trung vào một người thì liệu có thể dẫn đến mất dân chủ, chuyên quyền, độc đoán?
Gần đây, mô hình nhất thể hoá đã được một số địa phương thí điểm. Ví dụ, Quảng Ninh đang thực hiện ở cấp xã, huyện. Quá trình thực hiện cơ bản ổn, công việc điều hành hanh thông, họp hành bớt đi và hiệu quả bước đầu được ghi nhận tích cực hơn.
Được tiếp sức từ kết luận của Hội nghị lần thứ 9 Ban Chấp hành T.Ư Khóa X về tiếp tục đẩy mạnh thực hiện Chiến lược cán bộ, Bí thư tỉnh uỷ Phạm Minh Chính đã hào hứng tìm tòi và dám thực hiện. Bước đầu đã có tín hiệu tích cực.
Tại Đại hội Đảng toàn quốc mới đây, nguyên Bộ trưởng Kế hoạch Đầu tư cũng nói thẳng về sự cần thiết phải tiếp tục đổi mới đồng bộ cả thể chế kinh tế và chính trị.
Theo qui luật đã được thực tiễn đúc kết, nếu chúng ta không dám quyết liệt đổi mới, dám làm, dám quyết thì sẽ rất khó gỡ thế kẹt, rất khó đưa nền kinh tế vượt qua khó khăn hiện nay.
Ai cũng biết và chúng ta cũng đã nói nhiều về việc, láng giềng đã vượt qua ta khá xa, giờ chẳng lẽ ta vẫn cứ tiến từ từ ở đàng sau họ? Vài năm trước mấy ai nghĩ Campuchia cũng tham gia xuất khẩu gạo…. và giờ họ đã làm và đã xác lập được thương hiệu có uy tín…. Vài năm trước có ai nghĩ sẽ có ngày chúng ta thua cả những láng giềng gần như Campuchia và Lào về phát triển du lịch.
Chắc chắn không ai muốn vậy. Chắc chắn các vị lãnh đạo cao cấp không bao giờ để Việt Nam thua láng giềng xa hơn nữa.
Quốc Phong
Mía đường tụt hậu:
Thua đứt Thái Lan, lo Lào, Campuchia vượt mặt
- Đường Thái Lan tràn vào Việt Nam, giá rẻ hơn nhiều so với sản xuất trong nước. Ngành mía đường nội nếu không tỉnh táo đối phó, đến năm 2018, thị trường này đứng trước nguy cơ rơi vào tay người Thái.
Đường lậu lũng đoạn thị trường
Một số doanh nghiệp mía đường Việt Nam cho biết, đường Thái Lan đang xâm chiếm thị trường Việt Nam trên nhiều mặt trận: chính ngạch, tiểu ngạch, thậm chí họ đang lên kế hoạch xây dựng và mua lại kênh phân phối.
Thống kê của Hiệp hội Mía đường Việt Nam (VSSA) cho thấy, mỗi năm có khoảng nửa tỷ tấn đường thẩm lậu vào Việt Nam, chủ yếu từ Thái Lan. Đường Thái tuồn vào nội địa sẽ được tập kết tại các kho chứa lớn của các đầu nậu. Sau đó, các đầu nậu sẽ đổi sang bao tải chứa đường mang thương hiệu trong nước, hoặc kẹp nhãn hiệu cơ sở đóng gói vào rồi tung ra thị trường.
Ngoài ra, đường Thái Lan nhập lậu còn để làm nguyên liệu sản xuất sữa, bánh kẹo,... thậm chí để xuất khẩu.
 |
Nếu không đổi mới toàn diện, trong tương lai không xa, người Việt sẽ ăn toàn đường Thái Lan |
Lãnh đạo một doanh nghiệp mía đường phía Nam bật mí, hiện nay, buôn lậu đường đang diễn ra phổ biến bởi giá đường sản xuất trong nước đắt hơn 1.000 đồng so với đường Thái và các nước lân cận. Cụ thể, giá đường cát trắng khoảng 720.000 đồng/50kg, trong khi đường lậu chỉ 490.000 đồng/50kg. Chính vì vậy, có hiện tượng doanh nghiệp đường Việt Nam, vì hám lợi, đã nhập đường lậu rồi đóng gói, bán ra thị trường.
Ông Võ Thành Đô, Phó Cục trưởng Cục Chế biến Nông lâm thuỷ sản và nghề muối (Bộ NN-PTNT) còn so sánh, ở Thái Lan, giá mía đưa vào chế biến là 30-35 USD/tấn, giá nguyên liệu mía trong giá thành sản xuất đường khoảng 6.000-7.000 đồng/kg. Trong khi đó, ở Việt Nam, giá mía đưa vào chế biến từ 800.000-1.000.000 đồng/tấn (40-45 USD), giá nguyên liệu mía trong giá thành sản xuất đường là 8.000-10.000 đồng/kg.
Như vậy, chỉ riêng về chi phí cho mía nguyên liệu, Việt Nam đã cao hơn Thái Lan khoảng 2.000-3.000 đồng/kg. Vì vậy, đường Việt Nam không có cửa cạnh tranh với đường Thái do hàng loạt yếu kém về giống, công nghệ, thị trường tiêu thụ, chất lượng,...
VSSA dự báo với tình hình này, đường nhập lậu từ Thái Lan sẽ làm lũng đoạn thị trường đường và có thể khiến ngành sản xuất mía đường Việt Nam phá sản, ảnh hưởng tới hàng triệu nông dân trồng mía, gây thất thu cho Nhà nước.
Giá đường Thái Lan sẽ chẳng hề rẻ
Ông Phạm Hồng Dương, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Mía đường Thành Thành Công Tây Ninh, cho rằng, nếu không có quy hoạch và tính toán cụ thể, đến năm 2018, thị trường đường Việt Nam sẽ rơi vào tay người Thái.
Theo ông Dương, hiện Thái Lan không chỉ có lợi thế so với Việt Nam về chi phí sản xuất mà còn nắm cả kênh phân phối đường ngay tại Việt Nam. Một số nhà phối lớn nhất trên thị trường như Hương Thủy, Phú Thái,... đã bị doanh nghiệp Nhật Bản và Thái Lan sở hữu, mua kênh phân phối.
 |
Giá thành nguyên liệu cao khiến ngành mía đường khó cạnh tranh |
“Trong tương lai, đường Thái ồ ạt vào Việt Nam. Một khi người Thái đã nắm được kênh phân phối thì dân Việt đừng mơ được dùng đường giá rẻ như hiện nay”, ông Dương khuyến cáo.
Đồng quan điểm, ông Nguyễn Quang Hợp, đại diện Công ty TNHH Hưng Thịnh, cũng nhận định, ngành mía đường Việt Nam không thể cạnh tranh nổi vì giá quá cao. Ngoài Thái Lan, chúng ta cũng phải đối phó với những đối thủ khác là Lào và Campuchia.
Nhìn ở khía cạnh hội nhập, bà Phạm Thị Diệu Hà, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho hay, từ năm 2018, Việt Nam phải xóa bỏ hoàn toàn hạn ngạch thuế quan đường từ ASEAN (Lào về 2,5%, Thái Lan về 5%). Khi thực hiện cam kết này, việc nhập khẩu đường của Việt Nam từ các nước trong khu vực sẽ không bị hạn chế về số lượng. Khi đó, thuế suất thuế nhập khẩu chỉ còn 5%.
“Trong khi, các doanh nghiệp nhập khẩu đường của Việt Nam gần như phụ thuộc vào nguồn cung đường Thái Lan”, bà Hà nói.
Trước nguy cơ đường Thái Lan xâm chiếm thị trường Việt, Bộ trưởng Bộ NN-PTNN Cao Đức Phát nhận xét, ngành mía đường Việt Nam vẫn chưa thoát được "chiếc áo bảo hộ”. Thuế nhập khẩu đường đang là 20-40% nếu nhập dưới 81.000 tấn, trên 81.000 tấn thì thuế suất là 80-85%, nhờ đó giá đường trong nước khá cao. Tuy nhiên, khi hàng rào bảo hộ dần được gỡ bỏ, ngành đường Việt Nam muốn phát triển phải lấy đường Thái Lan ra làm định lượng so sánh cả về chất lượng và giá cả. Từ đó, suy xét xem nên co lại sản xuất hay mở rộng, nếu mở rộng thì phải nâng cao cạnh tranh trước những ưu thế của đường Thái Lan, có như vậy mới hi vọng ngành mía đường phát triển bền vững.
“Không còn thời gian chần chừ, phải tìm ngay ra điểm mấu chốt để từ đó thay đổi vận mệnh ngành mía đường trong vòng 3 năm tới” - Bộ trưởng Cao Đức Phát nhấn mạnh.
Bảo Hân
Thua cả Lào, Campuchia: CSVN Cạnh tranh được với ai?
Hội nhập kinh tế quốc tế, phải cạnh tranh nhiều hơn, nhưng môi trường kinh doanh chưa thực sự đảm bảo công bằng, lành mạnh. Cơ cấu kinh tế méo mó đã không khuyến khíchsản xuất trong nước. Vì vậy, vấn đề đặt ra cần phải đẩy mạnh cải cách thể chế kinh doanh, qua đó tạo môi trường lành mạnh giúp DN tăng năng lực cạnh tranh.
Đây là ý kiến của các chuyên gia kinh tế tại "Diễn đàn khoa học về các vấn đề đặt ra trong đổi mới thể chế kinh tế thời kỳ hội nhập quốc tế", do Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam mới diễn ra ở Hà Nội.
Năng lực cạnh tranh yếu kém
GS Lê Du Phong - Chuyên gia kinh tế, cho biết, theo đánh giá, về chỉ số năng lực cạnh tranh năm 2015, Việt Nam xếp thứ 56/140 quốc gia xếp hạng, tăng 12 bậc so với 2014. Tuy nhiên, so với các nước trong khu vực Asean, Việt Nam chỉ hơn Lào, Campuchia và Myanmar.
Trong 12 chỉ số được dùng để đánh giá, thì những chỉ số quan trọng, Việt Nam đều xếp ở bậc rất thấp. Chẳng hạn như thể chế xếp thứ 84/140, sẵn sàng về công nghệ xếp thứ 92/140, giáo dục và đào tạo sau tiểu học xếp thứ 95/140, trình độ kinh doanh xếp thứ 100/140.
Năng lực cạnh tranh của Việt Nam tuy được cải thiện, nhưng vẫn rất thấp. Lấy ví dụ, hệ thống doanh nghiệp (DN) là trụ cột của nền kinh tế, nhưng chỉ thấy tăng nhanh về số lượng, còn chất lượng rất hạn chế. Nếu như tổng kim ngạch xuất khẩu năm 2015 đạt 162,4 tỷ USD thì các DN FDI đã chiếm 115, 1 tỷ USD (70,87%), mặc dù khối này chỉ có 11.046 DN. Còn lại có tới 424.954 DN nội nhưng xuất khẩu đạt 47,3 tỷ USD.
 |
Năng lực cạnh tranh của Việt Nam tuy được cải thiện, nhưng vẫn rất thấp. |
Nông nghiệp là thế mạnh của Việt Nam, nhưng sản xuất vẫn hết sức lạc hậu, nhỏ lẻ và manh mún; đầu tư ngày càng giảm, chất lượng sản phẩm thấp, hao hụt lớn, năng suất lao động nên khả năng cạnh tranh yếu.
Ngoài ra, chất lượng tăng trưởng thấp cũng góp phần làm giảm năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Giai đoạn 2011-2015 kinh tế có phát triển nhưng theo bề rộng là chính. Tức là sự phát triển đó vẫn dựa trên khai thác tài nguyên và bán nguyên liệu, sản phẩm thô. Sự phát triển dựa trên nền tảng công nghệ hiện đại, quản lý tiên tiến còn rất hạn chế.
Theo TS Lê Văn Sang, Phó Viện trưởng Viện kinh tế Việt Nam, các phân tích cho thấy, trong 4 động lực tăng trưởng của Việt Nam gồm DN Nhà nước, DN tư nhân, Nông nghiệp và DN FDI, thì chỉ có DN FDI tăng trưởng còn lại 3 động lực kia nằm im. Muốn đẩy mạnh xuất khẩu giờ các DN phải tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhưng với hơn 90% số DN có quy mô nhỏ và siêu nhỏ, đã gây ra khó khăn khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong khi đó, đầu tư nước ngoài vào nhiều, nhưng không tạo ra chuỗi sản xuất tại Việt Nam, mà lại hình thành "2 nền kinh tế trong 1 nền kinh tế".
Áp lực cải cách
Các chuyên gia kinh tế nhận định, vấn đề chính ở đây là cơ cấu kinh tế méo mó nghiêm trọng đã không khuyến khích sản xuất trong nước.
Trong 30 năm đổi mới, thu nhập bình quân đầu người chỉ tăng có 2.000 USD (từ 200 USD lên 2.200 USD), so với các quốc gia khác, khoảng cách về năng lực không đạt được là rất lớn. Trong khi đó, ngân sách đang cạn kiệt, đổi mới cơ chế chưa cải thiện nhiều, điều kiện nền tảng hỗ trợ các DN giảm chi phí, nâng cao tính cạnh tranh còn hạn chế, tiếng nói của DN chưa được chú ý đúng mức.
 |
Cơ cấu kinh tế méo mó nghiêm trọng đã không khuyến khích sản xuất trong nước. |
Đến nay, vẫn chưa tạo ra được môi trường kinh doanh thực sự cạnh tranh, lành mạnh, minh bạch. Vì vậy, vấn đề đặt ra cần phải đẩy mạnh cải cách thể chế kinh doanh, qua đó tạo môi trường giúp DN tăng năng lực cạnh tranh, TS Lê Xuân Bá, Hội Khoa học kinh tế Việt Nam nhận xét.
TS Phạm Văn Tân, Phó Chủ tịch Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, nhận định, nguy cơ con đường phát triển của Việt Nam có thể tụt hậu sâu hơn so với các nước khác, vì chưa chuẩn bị kỹ cho hội nhập, với môi trường kinh doanh tốt.
Theo GS Lê Du Phong, có nhiều nguyên nhân, nhưng quan trọng nhất là cơ chế chính sách phát triển kinh tế xã hội đưa ra chưa tạo động lực mạnh mẽ, trái lại không ít trong số đó còn là lực cản của sự phát triển.
Tham gia vào toàn cầu hóa hội nhập sâu rộng là một tất yếu vì sự phát triển của đất nước. Vì thế, phải thực hiện đổi mới thể chế kinh tế. Nếu muốn đạt được phát triển phải coi trí thức và doanh nhân là lực lượng tiên phong dẫn dắt nền kinh tế. Dứt khoát phải tạo điều kiện cho kinh tế dân doanh phát triển. Phải coi kinh tế dân doanh là nền tảng, động lực chủ yếu phát triển kinh tế, GS Phong nhấn mạnh.
Còn theo TS Mai Hà, Hội Sở hữu trí tuệ Việt Nam, khi đã hội nhập thực sự rồi thì người ta làm thế nào mình cũng phải làm như vậy. Việc cải cách thể chế kinh doanh phù hợp với cuộc chơi là tất yếu và không thể đảo ngược. "Đã không có định hướng rõ ràng, khi ra "biển lớn" nên "bơi" theo hướng mọi người cùng "bơi"", TS Hà ví von.
Trần ThủyVì sao du lịch Việt Nam cũng thua đứt Campuchia
Du lịch Campuchia đang phát triển vượt bậc vì sáng tạo và hiệu quả.
Cuối năm 2015, tôi và anh bạn, chủ tịch một công ty lữ hành khá nổi tiếng ở Sài Gòn, qua Phnom Penh, Campuchia dự hội nghị quốc tế về “Chiến lược phát triển du lịch bản địa ở đông bắc Campuchia”. Bạn tôi đi Campuchia như đi chợ, tôi thì mấy năm mới quay lại và thấy quá nhiều thay đổi đến giật mình về du lịch của đất nước này.
Ấn tượng đầu tiên
Chúng tôi qua Phnom Penh bằng xe buýt Sorya. Biết tôi đi Campuchia, mấy người bạn nhờ mua mấy thùng bia ngoại về uống chơi. Nhưng tôi không có thời gian và khi biết được điều này, phụ xế đã nhiệt tình cho xe dừng trước cửa hàng mua giúp. Tôi thiếu 30 USD, phụ xế và cả tài xế hùn cho mượn đủ. Phục vụ kiểu đó thì khách nào không mê.
Visa nhập cảnh Campuchia làm tại chỗ, dễ dàng và thoải mái. Còn visa nhập cảnh Việt Nam phải xin trước, nhiêu khê. Cửa khẩu là bộ mặt quốc gia nên nước nào cũng chăm chút, trong đó có Campuchia. Đơn cử, cửa khẩu Bavet của họ thiết kế kiểu nhà mở nên thoáng mát. Chỗ nào cũng có mái che rộng rãi, thoải mái.
Trong khi cửa khẩu Mộc Bài là một trong những cửa khẩu đường bộ quốc tế quan trọng của Việt Nam nhưng thiết kế nhà kín rất ngột ngạt. Có thời điểm hàng trăm du khách phải chen chúc, nóng nực, mệt mỏi và chán nản chờ đợi hàng giờ tại cửa khẩu này. Điều này hoàn toàn đối lập với phía bạn.
Chưa hết, từ Phnom Penh về cửa khẩu Bavet 160 km, xe chạy ba giờ và 10 phút làm thủ tục. Từ Mộc Bài về Sài Gòn 76 km, xe cũng chạy mất ba giờ, chưa kể gần hai giờ chờ đợi làm thủ tục nhập cảnh.
Ấn tượng đầu tiên ngay tại cửa khẩu vào Việt Nam hoàn toàn bất lợi so với nước bạn!
Không “chặt chém”, trấn lột
Năm 2015, lượng khách quốc tế vào Việt Nam chỉ tăng 0,9% thì lượng khách vào Campuchia tăng hơn 10%. Cứ đà này chừng ba năm nữa du lịch Campuchia sẽ qua mặt Việt Nam về lượng khách. Bởi trong khi ta dừng lại và thậm chí thụt lùi thì họ tăng tốc.
Xin đơn cử: Campuchia rất ít taxi nên xe tuk tuk là phương tiện đi lại phổ biến. Tôi đi với bạn, cứ vẫy xe là leo lên, không cần trả giá. Hai người đi dưới 3 km thì mỗi người 1 USD hoặc 4.000 riel và không sợ bị “chặt chém”, trấn lột.
Không chỉ vậy, tài xế tuk tuk còn chở đi lòng vòng giới thiệu thêm mấy điểm tham quan của thủ đô. Hôm sau, chúng tôi đang ăn sáng, đã thấy tài xế tuk tuk hôm qua đưa tay chào qua khung kính.
Phnom Penh nhộn nhịp nhưng không xô bồ. Đặc biệt không thấy ăn xin hoặc bán hàng rong đeo bám du khách như ở ta. Các chợ Phnom Penh và Siem Reap luôn tấp nập khách nước ngoài nhưng không thấy họ bị chèo kéo.
Phía trước các cổng đền vào Angkor đều có sợi dây nylon màu căng trên mặt đất. Đó là giới hạn cấm người bán hàng rong vượt qua để chèo kéo khách. Dù chỉ là sợi dây mong manh vậy mà ai cũng tuân thủ.
Còn ở bãi tắm nổi tiếng Occheuteal (Shihanouk) thì sáng sớm Chủ nhật hằng tuần, các em bán hàng rong lại rủ nhau đi nhặt rác nhỏ bãi biển (rác lớn đã có xe quét dọn) và có cảnh sát du lịch theo hỗ trợ. Các em bảo: “Làm vậy để bãi biển sạch hơn, du khách thích hơn. Khách đông hơn thì bán được nhiều hàng hơn”.
Chỉ vài việc nhỏ như trên đã thấy họ bỏ xa mình.
Không cần nhiều tiền
Chúng ta không thể đổ lỗi cho nghèo vì Campuchia nghèo hơn Việt Nam. Cái chính là chi vào đâu cho hiệu quả. Trước hết cần thiết phải dành ngân sách nhất định để nâng cấp các cửa khẩu, nhất là đường bộ. Có những quyết sách kịp thời và đồng bộ, đơn giản hóa thủ tục visa và nhập cảnh, ít nhất như Campuchia. Đào tạo, huấn luyện cách niềm nở và cười chào với khách.
Bên cạnh đó tiền đầu tư cho các lễ hội, các hội nghị hội thảo… nên dành để cải thiện nhà vệ sinh và cơ sở hạ tầng. Dẹp bằng được nạn “chặt chém”, nâng giá phòng vô tội vạ, móc túi, giật dọc, ăn xin đeo bám và bán hàng rong chèo kéo du khách.
Những việc trên có khi không cần nhiều tiền vẫn thay đổi được, nếu thật lòng muốn. Thay đổi hành vi cần ý chí nhiều hơn là tiền bạc.
Làm được vậy thì du lịch Việt Nam sẽ tăng tốc.
Những điệp khúc buồn
Cuối năm vừa rồi, du lịch Việt Nam lại có nhiều điều kém vui. Bạn bè tôi than thở trên Facebook là Festival hoa Đà Lạt rất đẹp nhưng bị “chặt chém” không thương tiếc. Báo chí đưa tin việc nâng giá phòng ở các trọng điểm du lịch, bất chấp lãnh đạo địa phương cam kết và cho số điện thoại nóng.
Thời gian qua nạn trấn lột, cướp giật du khách vẫn diễn ra. Nạn ăn xin và bán hàng rong đeo bám kiêm móc túi và “cắt cổ” du khách nước ngoài chưa giảm. Giao thông vẫn trì trệ và tắc nghẽn. Nhà vệ sinh bẩn và thiếu. Vệ sinh thực phẩm chưa được cải thiện…
Những chuyện cũ “xưa như Trái đất” đã được cảnh báo hàng chục năm nay vẫn nóng hổi thời sự.
Pháp luật Tp Hồ Chí Minh
