Các chuyên mục 
'Điều tra nghiêm túc sẽ tìm ra nguyên nhân cá chết'
Người biểu tình ở Hà Nội xuống đường với biểu ngữ phản đối công ty Formosa hủy hoại môi trường, gây ra vụ cá chết hàng loạt dọc theo bờ biển miền trung Việt Nam, ngày 1/5/2016.
Cập nhật: 02.05.2016 23:53
Kể từ khi xảy ra hiện tượng cá chết hàng loạt ở tỉnh miền trung Hà Tĩnh của Việt Nam rồi lan ra một số tỉnh khác đến nay đã gần một tháng. Tuy nhiên, hiện nay nhà chức trách Việt Nam vẫn chưa xác định được nguyên nhân. Điều này vừa làm cho người dân lo lắng vừa làm họ phẫn nộ, dẫn đến những cuộc biểu tình lớn hôm 1/5.
VOA đã phỏng vấn hai chuyên gia theo dõi môi trường ở Việt Nam về vấn đề này. Ông Trịnh Lê Nguyên, thuộc Pan Nature, nói việc xác định nguyên nhân gây cá chết hàng loạt có thể sẽ rất khó khăn, thậm chí không tìm ra nguyên nhân. Còn bà Lâm Thị Thu Sửu, thuộc Mạng lưới Sông ngòi Việt Nam (VRN), cho rằng dù muộn song nếu điều tra nghiêm túc vẫn có thể tìm ra nguyên nhân.
Tình trạng cá chết hàng loạt dọc theo 250 kilomet bờ biển miền trung Việt Nam được cho là một cuộc khủng hoảng môi trường quy mô lớn lần đầu tiên xảy ra ở Việt Nam. Ông Trịnh Lê Nguyên, giám đốc tổ chức Pan Nature chuyên nghiên cứu và truyền thông về chính sách và quản lý thiên nhiên, tài nguyên và môi trường, cho biết những vụ việc tương tự đã xảy ra ở những nơi khác trên thế giới và xác định nguyên nhân không phải là việc đơn giản.
Ông cho rằng nhà máy của công ty Formosa ở Hà Tĩnh có thể là một trong những nguyên nhân, song không chưa thể khẳng định ngay các nguyên nhân chính.
"Thảm họa môi trường ở quy mô lớn như thế này đòi hỏi là phải rất nhiều các cơ quan khoa học, các cơ quan chức năng khác nhau vào tìm hiểu sâu, xác định và loại trừ dần các nguyên nhân, và công chúng cũng phải chờ đợi một trong những khả năng xấu nhất là không tìm ra một cái nguyên nhân nào cả”.
Ông Nguyên giải thích rằng quá trình tìm hiểu của các nhà khoa học sẽ mất nhiều thời gian và có những nguyên nhân “không thể xác định bằng các biện pháp thông thường ngay lập tức được”. Ông nói thêm cũng đã từng xảy ra tình trạng cá chết hàng loạt ở các nước khác mà không tìm ra nguyên nhân.
Về phản ứng của chính phủ Việt Nam về điều mà ông gọi là “thảm họa môi trường”, ông đánh giá rằng “chưa được kịp thời”.
Trong khi đó, bà Lâm Thị Thu Sửu, thành viên Ban Điều hành Mạng lưới Sông ngòi Việt Nam, cho rằng dù cuộc điều tra có thể bắt đầu muộn song nếu thực hiện nghiêm túc vẫn có thể xác định được nguyên nhân.
“Nếu chúng ta nghĩ là Formosa, chúng ta phải kiểm tra nguồn thải của Formosa nó như thế nào. Rồi là coi dòng chảy của thủy triều như thế nào. Có nhiều thứ, không chỉ vì về mặt thời gian. Nếu như chúng ta chú tâm điều tra một cách nghiêm túc và có năng lực điều tra thì tìm ra nguyên nhân tôi nghĩ cũng không phải là khó lắm”.
Hôm 28/4, trong chuyến công tác tại Hà Tĩnh vào lúc cao điểm của vụ cá chết hàng loạt, Bộ trưởng Tài Nguyên và Môi trường Trần Hồng Hà đã nói với báo chí: “Hiện nay, chúng tôi chưa có nhận định gì, qua kiểm tra chúng tôi chưa thấy bằng chứng nào về mối quan hệ giữa việc phát thải của nhà máy với vấn đề thảm họa môi trường. Nhưng chúng tôi cho rằng về gián tiếp có vấn đề liên quan. Khi đánh giá chúng ta chưa tính hết”. Tuy nhiên, ông Hà không đi vào cụ thể rằng sự “gián tiếp” đó có nghĩa cụ thể là gì.
Nói về việc theo dõi chất lượng nước ở Hà Tĩnh và các tỉnh khác trước khi xảy ra khủng hoảng, Bà Sửu cho biết tuy các cơ quan cấp tỉnh điều tra mẫu nước thường xuyên song cá nhân bà nhận thấy có sự nhập nhằng về các dữ liệu khi đối chiếu với các tiêu chuẩn quốc gia.
“Bên Mạng lưới Sông ngòi cũng đang nghiên cứu về cái nhập nhằng này. Cũng chưa có cái kết luận gì chính thức, nhưng cơ bản là có sự nhập nhằng. Ví dụ như các chỉ tiêu về môi trường trong nước, các thành phần kim loại, như chrome chẳng hạn, thì có nhiều loại chrome. Nhưng mà theo các kết quả test nước thì thấy hình như là chỗ chrome này chưa rõ ràng. Họ cho là chrome chung chẳng hạn. Về cơ bản thì thấy là chậm, vừa có sự nhập nhằng trong số liệu. Bây giờ nó làm cho việc xử lý càng ngày càng khó khăn.”
Việc chậm trễ điều tra đã làm các dấu vết chất độc trong cá chết giảm đi, song bà Sửu nói các dấu vết vẫn không biến mất hoàn toàn. Bà giải thích thêm như sau.
“Đúng là ở vùng ven biển, ngoài biển, độc tố có giảm. Cá ở ngoài biển chết mà trôi vào thì rõ ràng là nó giảm. Nhưng đi về vùng đầm phá, vùng nước trong, nước lợ, vùng ven đầm phá, thì bây giờ là cá bắt đầu chết. Có nghĩa là cái độc tố nó vẫn còn.”
Liên quan đến việc Thủ tướng Việt Nam Nguyễn Xuân Phúc nói hôm 1/5 có thể “mời các nhà khoa học nước ngoài để kết luận, làm rõ nguyên nhân” về vụ cá chết hàng loạt ở ven biển miền trung, ông Trịnh Lê Nguyên, thuộc Pan Nature cho rằng với kinh nghiệm đã có, các nhà khoa học và các tổ chức nước ngoài có thể giúp ích nhiều.
“Những cơ quan như về phía Mỹ có U.S. Wildlife Service, EPA hoặc NOAA là các cơ quan đã tham gia xử lý các vụ việc tương tự. Và họ có các thủ tục, trình tự xử lý rất là rõ ràng. Tham gia với các nhà khoa học rõ ràng sẽ giúp ích nhiều vì họ rất nhiều kinh nghiệm.”
Tuy nhiên, ông Nguyên cũng nhấn mạnh rằng “kết quả như thế nào không ai dám chắc được”. Ông nói các vụ cá chết hàng loạt trong quá khứ ở Mỹ và Australia “vẫn có tỷ lệ phần trăm nhất định không tìm ra nguyên nhân”.
Tân chính phủ Việt Nam đối mặt với thách thức lớn từ cuộc biểu tình vụ cá chết
Người biểu tình cầm biểu ngữ phản đối doanh nghiệp Đài Loan Formosa và các thông điệp về môi trường, Hà Nội, Việt Nam, ngày 1 tháng 5 năm 2016.
Hàng triệu con cá chết trải dài hơn 200km dọc bãi biển miền trung Việt Nam đang đặt ra những thử thách lớn nhất cho đến nay đối với tân chính phủ.
Chính quyền Cộng sản do Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đứng đầu đã bị chỉ trích trên các phương tiện truyền thông xã hội vì sự thiếu minh bạch và phản ứng chậm chạp, với hàng ngàn người biểu tình ở những thành phố lớn và các tỉnh lân cận hôm Chủ Nhật.
Chính phủ cho biết họ không biết lý do vì sao những con cá bị chết trên bờ biển của 4 tỉnh từ ngày 6 tháng 4 đến ngày 18 tháng 4. Tuyên bố của chính phủ ngày 28 tháng 4 cho biết, hiện tượng “gây thiệt hại kinh tế và môi trường, ảnh hưởng tiêu cực đến ngành công nghiệp thủy sản, và đặc biệt dẫn đến hoang mang tâm lý người dân”.
Ở một đất nước hiếm có những cuộc biểu tình, sự tức giận trước việc cá chết hàng loạt đã tạo ra một thách thức cho phản ứng của các giới chức: Trong khi một chi nhánh của Formosa đã bị chất vấn về vụ việc và đã thu hút sự tức giận trên phương tiện truyền thông xã hội, chính phủ cũng phải đảm bảo các công ty nước ngoài được hoan nghênh tập trung đầu tư để thúc đẩy nền kinh tế.
“Đó là cuộc khủng hoảng đầu tiên của họ và nó thực sự nhạy cảm. Hàng triệu sinh kế gặp rủi ro. Người dân thì bất mãn”, ông Fred Burke, đối tác quản lý tại công ty luật Baker & McKenzie (Việt Nam) nói. Ông Burke là một thành viên của hội đồng chính phủ và tư vấn cho các dự án đầu tư nước ngoài tại Việt Nam.
Với rất ít thông tin, vụ việc đã làm dấy lên những quan ngại về thiệt hại đối với môi trường, an toàn thực phẩm và làm thế nào để quản lý các doanh nghiệp. Truyền thông nhà nước đã đặt ra nhiều câu hỏi về đường ống xả thải chạy xuống biển từ nhà máy thép Formosa ở Hà Tĩnh.
Chính phủ cho biết hiện không có bằng chứng cho thấy trách nhiệm là do Formosa gây ra. Cá có thể bị chết bởi chất độc thải ra từ các hoạt động của con người hoặc do hiện tượng tảo nở hoa hay còn gọi là thủy triều đỏ.
Mặc dù vậy, hàng ngàn người đã xuống đường biểu tình ở nhiều khu vực hôm Chủ Nhật 1/5, bao gồm cả thủ đô Hà Nội. Ở Tp. Hồ Chí Minh, đám đông khoảng 1,000 người đã mang các biểu ngữ “hãy trả lại biển sạch cho chúng tôi” và “ngừng xả nước thải vào biển”.
Truyền hình Việt Nam đưa tin hôm Chủ Nhật, dẫn lời các quan chức cấp tỉnh cho biết cảnh sát đã bắt giữ hai người vì cho rằng họ đã thu thập và phân tán thông tin trên mạng để kích động biểu tình qua vụ cá chết, và một người bị tình nghi đột nhập khu vực nhà máy Formosa tháng trước để quay phim và phỏng vấn người dân địa phương.
Tuy nhiên, truyền thông Việt Nam đã không đưa tin về các cuộc biểu tình hôm Chủ Nhật.
Ông Trịnh Hữu Long, một nhà hoạt động nhân quyền hiện đang sống ở Philippines nói: “Điều đó không gì khác là có chỉ thị từ Ban Tuyên giáo xuống là không được đưa tin. Có một cái định hướng nào đó. Điều này tôi biết chắc vì có nhà báo ở trong nước thông báo cho tôi. Và báo chí trong nước chắc chắn là không được đưa cái tin đó”.
Xin lỗi công khai
Trong một phản ứng thẳng thắn bất thường, chính phủ thừa nhận đã phản ứng chậm chạp, và tân Bộ trưởng Môi trường Trần Hồng Hà đã xin lỗi công khai. Chính quyền nói trong một tuyên bố ngày 28 tháng 4: “Quá trình xử lý ban đầu là thụ động”.
Sự giận dữ lan truyền trên mạng xã hội sau khi một quan chức của Formosa Hà Tĩnh nói Việt Nam nên lựa chọn giữa ngành hải sản hoặc nhà máy thép. Theo truyền thông địa phương, Formosa sau đó đã xin lỗi về bình luận này.
Hơn 100.000 người đã ký vào thỉnh nguyện thư kêu gọi Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama nêu ra vấn đề với Việt Nam trong chuyến thăm vào tháng này.
Thi Nguyen, một nhà tư vấn môi trường độc lập ở Tp. Hồ Chí Minh cho biết: “Đầu tư nước ngoài là quan trọng, nhưng chính phủ Việt Nam không nên thu hút đầu tư nước ngoài bằng bất cứ giá nào, và thảm họa này đã chứng minh điều đó”.
Chính phủ Việt Nam đã tìm kiếm đầu tư nước ngoài để giúp đạt mục tiêu tăng trưởng 6.7% năm nay. Kinh tế Việt Nam tăng trưởng 5.46% trong quý đầu năm nay so với 7.01% trong quý cuối của năm ngoái khi thu nhập từ sản xuất dầu thô và sản phẩm nông nghiệp sụt giảm.
Theo số liệu của chính phủ, Đài Loan là nhà đầu tư lớn thứ 3 vào Việt Nam trong quý đầu với 465.6 triệu đôla, đứng sau Hàn Quốc và Singapore.
Formosa từng là tâm điểm giận dữ của người dân Việt Nam trước đây. Vào tháng 5 năm 2014, công ty này và các doanh nghiệp khác của Đài Loan đã bị tấn công bởi những người biểu tình sau khi Trung Quốc đưa giàn khoan dầu vào vùng biển tranh chấp ngoài khơi bờ biển Việt Nam. Formosa cho biết, vụ bạo loạn đã khiến một công nhân Trung Quốc thiệt mạng vì đột quỵ, gây thua lỗ 3 triệu đôla. Công ty này sau đó đã nhận được 30 tỉ đồng tiền bồi thường.
Theo Bloomberg, VOA
Vụ cá chết: Báo nước ngoài nói gì?
Thực trạng cá chết hàng loạt tại miền Trung Việt Nam được truyền thông nước ngoài đưa tin trong những ngày qua.
Reuters
Hãng tin của Anh vào hôm 01/05 cho biết hàng trăm người biểu tình tại Việt Nam vào ngày Chủ Nhật cáo buộc một công ty của Đài Loan gây cá chết hàng loạt ở bờ biển các tỉnh miền Trung, với một số người chỉ trích chính phủ phản ứng chậm trước một thảm họa lớn về môi trường.
Mặc dù điều tra ban đầu chưa thể xác định mối liên hệ giữa Formosa, nhà máy trị giá 10.6 tỉ USD của Đài Loan, với thực trạng cá chết hay không, dư luận vẫn chưa nguôi giận với công ty này.
Những người tham dự biểu tình giương khẩu hiệu: “Ai đã đầu độc vùng biển miền Trung?” hoặc “Formosa cút khỏi Việt Nam.”
Bộ trưởng tài nguyên môi trường đã yêu cầu Formosa Hà Tĩnh đưa hệ thống nước thải đang ở ngầm dưới biển lên mặt đất để chính phủ có thể kiểm tra.
Trước đó, chính phủ điều tra sơ bộ đi đến kết luận có thể “Thủy triều đỏ” hoặc con người thải hóa chất độc khiến cá chết hàng loạt.
Tuy nhiên, điều khiến dư luận giận dữ chính là phát ngôn của một quan chức Formosa nói Việt Nam chỉ được chọn hoặc là tôm, cá hoặc là ngành công nghiệp thép.
“Đây là lãnh thổ của Việt nam và quan chức Formosa không có quyền nói người dân Việt Nam phải chọn làm gì”, một người biểu tình nói.
Cũng có hàng trăm người xuống đường tại Tp HCM nhưng truyền thông do nhà nước kiểm soát không hề đưa tin về bất kỳ cuộc biểu tình nào.
Reuters tại Hà Nội đã phỏng vấn một số người biểu tình (xem video trên).
Bloomberg
Vụ cá chết là phép thử về phản ứng của tân chính phủ Việt Nam là tựa của trang tin kinh doanh Bloomberg của Hoa Kỳ đưa tin hôm 02/05.
Cá chết hàng loạt trải dài bờ biển trên 200 km là phép thử lớn nhất cho tới nay đối với chính phủ mới của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc.
Chính quyền Cộng sản bị chỉ trích trên mạng xã hội vì phản ứng chậm, thiếu minh bạch với hàng ngàn người biểu tình nổ ra tại các thành phố lớn hôm Chủ nhật.
Trong một đất nước mà biểu tình hiếm khi xảy ra thì vụ cá chết hàng loạt là một thách thức cho chính phủ.
Trong khi chi nhánh của công ty Nhựa Formosa của Đài Loan bị nghi vấn về sự cố này và là tâm điểm chỉ trích trên mạng xã hội thì chính phủ đồng thời vẫn phải đảm bảo với nhà đầu tư nước ngoài rằng Việt Nam hoan nghênh hoạt động kinh doanh của họ vì đây là lực đẩy cho nền kinh tế.
“Đây là vụ khủng hoảng đầu tiên đối với chính phủ mới và cũng là vụ việc khó xử,” Fred Burke, giám đốc điều hành hãng luật Baker & McKenzie (Vietnam) Ltd của Hoa Kỳ nói.
“Hàng triệu sinh mạng con người đang hứng chịu rủi ro. Dân chúng hết sức bất bình.” Ông Burke, thành viên của Hội đồng tư vấn cho chính phủ Việt Nam về đầu tư nước ngoài, được báo này dẫn lời.
Vụ việc cũng dấy lên lo ngại về ô nhiễm môi trường, an toàn vệ sinh thực phẩm và quản lý đối với doanh nghiệp.
Các báo trong nước đặt dấu hỏi đối với hệ thống ống nước thải của Formosa xây dựng ngầm dưới biển.
Thông cáo của nhà máy Thép Formosa Hà Tĩnh nói tiền hãng đầu tư xây dựng nhà máy là 10.5 tỉ USD, còn hệ thống ống thải có trị giá 45 triệu USD phù hợp yêu cầu và tiêu chuẩn của Việt Nam.
Các cuộc biểu tình tại Hà Nội và Tp HCM đều trưng các khẩu hiệu “Trả lại biển sạch cho dân” và “Không được xả nước thải xuống biển”
Ngành hải sản và du lịch cũng bi ảnh hưởng. Ngư dân tại Quảng Bình đã thất thu lên đến 115 tỉ VND, tương đương 5.2 triệu USD, theo tin từ nhà chức trách địa phương.
Khoảng 30% lượng du khách cũng hủy bỏ các chuyến thăm đến tỉnh Quảng Bình, nơi có hang động Sơn Đoòng nhân dịp nghỉ lễ 30/4.
China Post
doisongphapluat.comMột trong hai tờ báo tiếng Anh tại Đài Loan hôm 02/05 chạy bài của hãng tin AFP nói hàng trăm người biểu tình tại thủ đô Hà Nội phản đối một công ty Đài Loan bị nghi xả chất độc gây hại cho ngành cá ở bờ biển miền trung.
Tin trên mạng xã hội nói hàng trăm người tại Thành phố Hồ Chí Minh cũng xuống đường.
Mặc dù điều tra chính thức đang được tiến hành, truyền thông nhà nước nhắm tới một đường ống thải 1.5 km từ công ty thép Formosa ra biển.
Ông Chu Xuân Phàm, một quan chức của Formosa bị sa thải sau khi nói người Việt “cần chọn giữa bắt tôm cá hoặc xây nhà máy thép hiện đại.”
Công ty này đã xin lỗi về bình luận và tự tiến hành điều tra riêng.
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cam kết “xử nghiêm” bất kể ai là thủ phạm.
Truyền thông trong nước trước đó đưa tin Formosa nhập 300 tấn hóa chất có độc tố để tẩy rửa đường ống xả tuy không nói liệu số hóa chất này đã được dùng hay chưa.
BBC News
AFPCơ quan truyền thông của Anh hôm 01/05 đưa tin hàng trăm người xuống đường phản đối vụ cá chết bất thường tại các tỉnh miền trung Việt Nam.
Điều tra sơ bộ của chính phủ Việt Nam chưa cho thấy có sự liên hệ giữa sự cố này với một công ty thép của Đài Loan.
Nhưng nhiều người biểu tình tại Hà Nội cáo buộc công ty này và mang biển hiểu "Formosa cút xéo".
Một số người khác mang biển hiểu "Formosa hủy hoại môi trường là tội ác" và "Ai gây độc cho biển miền trung?
Hôm thứ Sáu, Bộ trưởng Bộ Tài Nguyên - Môi trường Trần Hồng Hà nói rằng các cơ quan chức năng đã lúng túng, xử lý chậm, và không có kinh nghiệm ứng phó sự cố có tính chất thảm họa.
Ngư dân tại các khu vực bị ảnh hưởng được lệnh không được bán hải sản, tuy giới chức ngành hải sản nói xuất khẩu, vốn mang lại 6.6 tỉ USD mỗi năm từ ngành này, sẽ không bị ảnh hưởng.
