Đường ống xả thải nối liền từ dự án Formosa ra đáy biển Vũng Áng (Hà Tĩnh)      /// Ảnh: Nguyên Dũng
Đường ống xả thải nối liền từ dự án Formosa ra đáy biển Vũng Áng (Hà Tĩnh)     Ảnh: Nguyên DũĐó là khẳng định của các chuyên gia hàng đầu trong ngành thép. Theo thiết kế, Nhà máy thép Formosa tại Hà Tĩnh sử dụng 3 lò cao, trong đó lò cao số 1 đã được xây dựng hoàn thiện và sẽ đi vào vận hành chính thức từ tháng 6.2016.
Có thể gây chết người
Chất thải từ luyện thép đều là chất độc - ảnh 1
Formosa thực tế đăng ký xả thải 12.000 m3 
nước thải/ngày đêm (chưa kể nước làm mát hệ thống - NV) không phải là khối lượng lớn so với nhiều khu công nghiệp tại VN. Vậy Formosa nhập lượng lớn chế phẩm vi sinh vật về để làm gì?
Đây là câu hỏi cần được cơ quan chức năng vào cuộc làm rõ
Chất thải từ luyện thép đều là chất độc - ảnh 2
Một nguồn tin của Thanh Niên
Theo ông Phạm Chí Cường - Chủ tịch Hội Đúc luyện kim VN, công nghệ lò cao chiếm 70 - 80% công nghệ luyện thép đang được áp dụng hiện nay trên thế giới. Theo phương pháp này, quặng sắt được nghiền ra thành bột cùng với than, trộn với than cốc đốt trong lò cao ở nhiệt độ trên 2.000°C, tạo ra gang lỏng. Gang lỏng sau đó được đưa vào lò và thổi khí ô xy để đốt carbon thừa, làm nguyên liệu để luyện thép. Phương pháp này tiêu thụ nhiều than và sinh ra xỉ (than), khí dioxide carbon và bụi, phát thải nhiều chất độc hại ra môi trường. Quặng sắt cũng chứa nhiều hóa chất độc hại như chì, thạch tín, lưu huỳnh, phốt pho. Cụ thể, để sản xuất được một tấn thép bằng công nghệ lò cao sẽ phải thải ra xấp xỉ 300 - 350 kg xỉ; 2,3 tấn khí CO2 cùng hàng loạt tạp chất khác như khí CO, bụi kim loại…
Chất thải trong công nghệ luyện thép (gồm khí thải, nước thải và chất thải rắn) đều rất độc hại. Cụ thể, khí thải gồm các chất như o xít nitơ, o xít lưu huỳnh, CO..., nước thải gồm nhiều kim loại nặng, cyanua… đều là các chất độc, nếu không được xử lý mà xả thẳng ra môi trường sẽ gây chết tôm cá, thậm chí là chết người. Đặc thù của công nghiệp nặng như sản xuất thép là nước thải chứa rất nhiều hóa chất. Các thiết bị trong nhà máy luyện thép (ở nhiệt độ cao lên tới hàng nghìn độ C) muốn vận hành phải có nước làm mát. Để bảo vệ các thiết bị kim loại và đường ống kim loại khỏi bị ăn mòn, chống rêu mốc và khả năng đóng cặn làm tắc ống, phải thêm rất nhiều hóa chất vào nước làm mát.
Về nguyên tắc, doanh nghiệp phải xử lý các chất thải, trong đó có nước thải, đảm bảo yêu cầu an toàn mới được thải ra môi trường. Tuy nhiên, việc tách các hóa chất độc hại khỏi nước trước khi xả thải ra rất khó khăn và tốn kém. Theo ông Cường, việc kiểm soát xử lý xả thải như thế nào lại là vấn đề không đơn giản khi quá trình sản xuất của nhà máy khép kín, cơ quan chức năng lại chỉ kiểm soát định kỳ theo tháng, quý. “Một tháng cơ quan chức năng địa phương chỉ kiểm tra 2 lần, doanh nghiệp xả ra một buổi tối là đủ chết hết cá rồi. Bài học Vedan trước đây một ví dụ điển hình cho việc không thể tin ai. Vedan đầu tư công nghệ xử lý thải nhưng không sử dụng mà có một đường ống riêng để xả thẳng ra sông Thị Vải khiến tôm cá chết hết”, ông Cường nêu vấn đề.
Ông Nguyễn Văn Sưa, Phó chủ tịch Hiệp hội Thép VN, nhận xét: “Công nghệ xử lý chất thải trong công nghiệp luyện thép rất đắt đỏ, chiếm tới 25 - 30% tổng chi phí dự án. Thực tế có nhiều nhà máy đầu tư công nghệ nhưng không vận hành do chi phí điện năng tốn kém, hoặc chỉ vận hành khi có đoàn kiểm tra”, ông Sưa nói.
Chất độc dễ “lọt” cửa quan trắc tự động
Liên quan đến việc giám sát hệ thống xả thải của Công ty TNHH gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh (FHS), chiều 26.4, ông Võ Tá Đinh, Giám đốc Sở TN-MT Hà Tĩnh, cho biết sở này mới chỉ lắp đặt một số điểm quan trắc tại FHS, việc lấy mẫu quan trắc được thực hiện theo định kỳ 3 tháng một lần. Hiện nay, Sở TN-MT vẫn chưa lắp đặt được hệ thống đấu nối để truyền số liệu từ trạm quan trắc tự động tại bể nước thải của nhà máy để giám sát tự động. Một cán bộ của Trung tâm quan trắc môi trường Hà Tĩnh (trực thuộc Sở TN-MT) cũng cho biết, Formosa đang thuê trung tâm này quan trắc nước thải của nhà máy. Tuy nhiên, vị này không tiết lộ kết quả các lần quan trắc tại nhà máy vì “không được phép phát ngôn”.
Nhưng ngay cả có trạm quan trắc tự động hiện đại thì PGS-TS Lê Anh Tuấn, Phó viện trưởng Viện Nghiên cứu biến đổi khí hậu - ĐH Cần Thơ, khẳng định: “Không thể dựa hoàn toàn vào hệ thống này vì thứ nhất hệ thống này rất dễ bị sự tác động của con người thông qua việc lấy mẫu để làm sai lệch số liệu cũng như kết quả quan trắc. Thứ hai, các hệ thống quan trắc tự động hiện nay chỉ phân tích các yếu tố vật lý, sinh học (độ mặn, độ pH, vi sinh…) chứ rất khó để phân tích các chỉ tiêu về hóa học đặc biệt là các hóa chất gây độc, đặc biệt. Trong khi để biết chính xác nguyên nhân, nguồn gây độc cần phải lấy mẫu nước, mẫu đất để phân tích các chỉ tiêu hóa học một cách cụ thể”.
Theo nguồn tin của Thanh Niên, ban đầu đường ống xả thải của Formosa được thiết kế xả ra sông Quyền. Tuy nhiên, sau đó đơn vị này lại xin xả thẳng ra biển. “Nếu hệ thống xả thải của Formosa xả ra sông Quyền rồi mới đổ ra biển thì người dân có thể giám sát được thông qua màu nước, mùi nước… Còn xả ra biển thì rất khó phát hiện vì phạm vi quá rộng”, theo nhận xét từ nguồn tin của Thanh Niên. Đặc biệt, nguồn tin này cho biết, vừa qua Formosa xin nhập từ nước ngoài về một lượng lớn chế phẩm vi sinh vật để xử lý nước thải. Đây là tiền lệ ở VN chưa từng có. Các khu công nghiệp, nhà máy họ tự cấy ghép vi sinh vật chứ không nhập khẩu. “Formosa thực tế đăng ký xả thải 12.000 m3 nước thải/ngày đêm (chưa kể nước làm mát hệ thống - NV) không phải là khối lượng lớn so với nhiều khu công nghiệp tại VN. Vậy Formosa nhập lượng lớn chế phẩm vi sinh vật về để làm gì? Đây là câu hỏi cần được cơ quan chức năng vào cuộc làm rõ”, nguồn tin cho biết.
Các thông số gồm tổng hàm lượng nitơ, hàm lượng kim loại nặng crôm (Cr) vượt giới hạn cho phép của quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước biển nói chung và chất lượng nước mặt nói riêng, đó là kết quả phân tích mới nhất từ Chi cục Bảo vệ môi trường, thuộc Sở Tài nguyên - Môi trường tỉnh Thừa Thiên-Huế, cho biết hôm qua 26.4. Đây là kết quả phân tích mẫu nước được đơn vị này lấy tại khu vực đầm Lăng Cô, cửa biển Lăng Cô, TT.Lăng Cô, H.Phú Lộc (Thừa Thiên-Huế) vào thời điểm xuất hiện cá chết hàng loạt. Đây cũng được xem là yếu tố bất thường, sau các kết quả kiểm tra ngẫu nhiên cho kết quả bình thường trước đó.
Ngoài ra, hôm qua, UBND tỉnh Quảng Bình đã quyết định hỗ trợ các ngư dân bị ảnh hưởng 500 tấn gạo. UBND tỉnh cũng yêu cầu các cấp, ngành hướng dẫn, tuyên truyền người dân ven biển không sử dụng, thu gom, buôn bán cá chết; hạn chế đánh bắt thủy sản gần bờ cho đến khi có kết luận chính thức từ cơ quan chức năng.
Đình Toàn - T.Q.Nam 

Mai Hà - Chí Nhân - Lê Quân

NGUYÊN NHÂN GỐC SỰ HỦY HOẠI MÔI TRƯỜNG TỪ PHÍA CON NGƯỜI

Nguyễn Đình Cống

5-5-2016

Cá chết. Vũng Áng. Chất độc kim loại nặng. Nước xả của Formosa. Hủy hoại môi trường. Đại thảm họa. Tìm nguyên nhân… Tôi đã vài lần bàn về nguyên nhân gốc của các tệ nạn, nay xin bàn thêm vài điều nhân vụ việc này.

Hiện các Bộ chức năng huy động nhiều nhà khoa học trong và ngoài nước vào việc tìm kiếm. Tôi nghĩ các nhà khoa học dù có tài giỏi đến đâu cũng chỉ tìm ra một mặt của nguyên nhân, đó là mặt khoa học, xem  độc tố là chất gì, được cấu tạo phân tử như thế nào, gây ra nguy hại gì, phản ứng hóa học ra làm sao, tồn tại bao lâu  v.v… Việc tìm kiếm này đang bị một số người vừa tìm cách trì hoãn, vừa lợi dụng để làm lu mờ một mặt khác quan trọng hơn, quyết định hơn. Mặt này các nhà khoa học ít quan tâm mà chỉ mới được vài người đề cập qua loa, đó là nguyên nhân từ phía con người. Những ai, hoàn cảnh nào, động cơ gì tạo điều kiện cho sự xả thải một lượng rất lớn chất độc. Tìm nguyên nhân về khoa học để biết cách ngăn ngừa và khắc phục, tuy khó nhưng cũng có thể tìm ra vì môi trường, chất độc không có khả năng tự che dấu. Tìm nguyên nhân về con người để quy kết trách nhiệm và cũng để ngăn ngừa, công việc đã khó càng khó thêm vì con người có khả năng che dấu, phi tang và bao che cho nhau.

Tôi nghĩ rằng nguyên nhân về con người mới thật sự là nguyên nhân gốc, nguyên nhân cơ bản, mà hiện nay đang có nhiều mưu đồ tìm cách bưng bít hoặc  xóa dấu vết. Để tìm nguyên nhân này không dễ chút nào, cần  các chuyên gia khác các nhà khoa học kể trên, đó là các thám tử, các nhân vật tài ba như kiểu Sherlock Holmes, Lê Phong (nhân vật của  Conan Doyle và  của Thế Lữ) , những phóng viên, những điều tra viên và nhà chính trị thứ thiệt, biết truy tìm và tôn trọng sự thật. Tôi không thuộc loại người trên, chỉ là một giáo sư bình thường có hiểu biết chút ít về phương pháp NCKH, nên chỉ có thể nêu ra vấn đề để trao đổi.

Liên quan đến thảm họa có 2 nhóm người chủ yếu. Nhóm 1 là bọn chủ mưu, lập ra, chỉ đạo các kế hoạch và mưu mô lừa đảo. Nhóm 2 là những kẻ cho phép, tiếp tay, che dấu, đó là các quan chức CS từ cấp dưới đến Trung ương. Nhóm 1 thể hiện tương đối rõ, tôi chỉ xin tập trung phân tích nhóm 2.

Vì tự hạn chế độ dài của bài, hơn nữa  không xem đây là tác phẩm NCKH nên tôi xin bỏ qua các bước nêu giả thuyết, suy luận trung gian, các luận cứ và luận chứng, chỉ xin đưa kết luận (luận đề) để mọi người tham khảo và bình luận . Tôi cho rằng nguyên nhân sâu xa của các thảm họa (trong đó có thảm họa cá chết) về phía do con người (thuộc nhóm 2) chính là sự độc tài trong việc kết hợp 3 tính chất: ngu, tham và đểu. Phải là sự kết hợp đầy đủ, chặt chẽ giữa 3 tính chất ấy trong thể chế độc tài mới đủ sức gây ra thảm họa rộng lớn và kéo dài. Nếu thiếu một vài trong 4 nhân tố (3 tính chất + thể chế) thì cũng có thể tạm thời gây ra tai họa nhưng sẽ khắc phục được nhanh chóng. Thí dụ để xẩy ra một đám cháy phải hội đủ 3 yếu tố: vật cháy được, nguồn cấp ôxy (không khí) và nhiệt độ lớn (ngọn lửa), nếu thiếu chỉ 1 trong 3 thì không thể có đám cháy, còn để đám cháy lây lan thì còn thêm yếu tố là không có người hoặc phương tiện chữa cháy kịp thời.

Xin phân biệt tính chất ngu, tham, đểu của một con người P nào đó với bản chất của họ. Nói trong P có tính chất ngu có chỗ giống và khác với việc nói P là một người ngu. Nói trong P có tính chất ngu  không loại trừ khả năng trong P còn có  những tính chất  như khôn ranh, dễ tính, xuề xòa, chăm chỉ…, cũng như vài tính tốt hoặc tính xấu khác. Tính chất ngu không phải thể hiện thường xuyên mà chỉ bộc lộ trong một số trường hợp nào đó. Thí dụ P quá tham khi nhận hối lộ để tạo cơ hội cho người khác làm một việc gì đó, đã mờ mắt, tối lòng vì lợi nên tính chất ngu lộ ra, bị lừa mà không biết công việc đó sẽ gây  thảm họa cho đất nước. Nhưng cũng P đó lại rất khôn, có nhiều mưu mẹo trong việc củng cố quyền lực, trong việc dùng sự dối trá để lừa người khác.

Trong sự kiện Vũng Áng, cái sự tham, ngu đã xẩy ra từ trước, bây giờ hậu quả mới hiển hiện. Nếu khi cầm khoản tiền do Formosa biếu mà ông P nào đó thấy trước được cảnh tượng hiện nay (đại thảm họa, phản ứng của toàn dân…) thì chắc cũng chùn tay. Thế là tính chất tham đã kết hợp với ngu.  Còn tính chất đểu. Đó là việc ngăn cản những người thông minh, trung thực tìm hiểu, góp ý chân thành vói họ, cho rằng những người có ý kiến ngược lại là phản động để đàn áp, tạo sa không khí sợ sệt bao trùm lên mọi lúc mọi nơi.

 Vấn đề là phân tích xem 4 yếu tố trên ở đâu ra, nó kết hợp và gây tác hại như thế nào. Thể chế độc tài thì rõ rồi. Ba tính chất (ngu, tham, đểu) thì phải chăng là do “sự thoái hóa, biến chất của đảng viên, cán bộ” như trong nghị quyết 4, hoặc do sự “tự diễn biến, tự chuyển hóa” như trong báo cáo ở ĐH Đảng.

 Không, không phải như vậy. Đó chỉ là nguyên nhân trực tiếp, nguyên nhân ở ngọn chứ chưa phải nguyên nhân gốc. Những người đưa ra, tuyên truyền các nguyên nhân vừa nêu, cho đó là nguyên nhân cơ bản thì hoặc họ là người suy nghĩ quá thiển cận, chỉ thấy lá và hoa độc hại mà không thấy bệnh của cây từ gốc, từ rễ, từ hạt giống; hoặc họ là người giỏi về ngụy biện, chỉ dựa vào một phần sự thật, đưa ra kết luận phiến diện để lừa những người dễ tin, cố tình che dấu bản chất.

Tôi cho rằng những tính xấu như ngu, tham, đểu đã có sẵn dưới dạng hạt giống trong bản chất của một số người, đó là những yếu kém trong văn hóa người Việt. Những hạt giống đó thường nằm im, nếu môi trường không thuận lợi thì không nẩy mầm được và theo thời gian sẽ bị thui chột. Khi hạt giống gặp môi trường thuận lợi nó sẽ nẩy mầm, được chăm bón sẽ phát triển thành cây lá xum xuê. Quyền lực, đặc biệt quyền lực độc tài là môi trường tốt cho các hạt giống ngu, tham, đểu . Nhưng quyền lực độc tài ở VN hiện tại ở đâu ra. Không khó để chỉ đúng gốc gác của nó, đó là những yếu tố độc hại trong chủ nghĩa Mác Lênin về chuyên chính vô sản. Những độc hại này tạo ra sự mất dân chủ trong mọi sinh hoạt, tạo ra sự độc quyền lãnh đạo của ĐCS, mà thực chất là sự độc đoán, sự toàn trị.

Như vậy nguyên nhân gốc về việc hủy hoại môi trường cũng nằm trong nhận định chung mà tôi đã có vài lần đề cập: “Nguyên nhân gốc của nhiều tai họa của xã hội Việt Nam hiện nay là sự kết hợp, sự cộng hưởng giữa những yếu kém trong nền văn hóa dân tộc với những độc hại của  Chủ nghĩa Mác Lênin”.

 Người ta vận dụng đủ loại ngụy biện, sự dối trá kết hợp đàn áp để chứng minh sự cần và đủ về độc quyền lãnh đạo của ĐCS mà cố tình bưng tai, bịt mắt  để không thấy, không nghe rằng sự độc quyền ấy sẽ tạo ra một đội ngũ người cầm quyền mà phần lớn đã có sẵn các hạt giống ngu, tham, đểu. Nếu có lọt được vài người chân chính, có tài năng và trung thực thì rồi sớm hay muộn họ cũng bị loại hoặc rất khó phát huy được tác dụng tích cực.

Khi hỏi ông Lý Quang Diệu về bí quyết làm cho Singapore phồn vinh, nhiều người nhận được câu trả lời là phải chọn và dùng được có hiệu quả những người tài giỏi và liêm khiết để đưa vào các cơ quan chính quyền. Đảng CSVN luôn đề cao khẩu hiệu sáng suốt lựa chọn người đủ tiêu chuẩn để bầu vào chức này nọ, phải để cao lòng trung thành với ý thức hệ, phải kiên trì Chủ nghĩa Mác Lênin, phải bầu theo cơ cấu, không được bầu người thế nọ thế kia, phải tổ chức thi vào cấp này cấp nọ một cách nghiêm chỉnh. Thế nhưng vì độc quyền, vì quá mất dân chủ mà mọi cuộc thi và bầu chủ yếu chỉ là hình thức. Không triệt bỏ được độc quyền thì sự mua quan bán tước vẫn thao túng chính trường. Không thật sự dân chủ trong bầu cử thì rồi còn bầu ra nhiều kẻ bên ngoài được ngụy trang bằng hình thức tốt đẹp nhưng bên trong ẩn chứa tính chất ngu, tham và đểu. Bọn chúng là những kẻ cơ hội tài ba. Khi dân trí còn thấp, khi sự sợ chính quyền còn bao trùm lên nhiều người thì ngu, tham và đểu của những bọn cơ hội còn hoành hành, thảm họa có tạm dẹp được chỗ này thì rồi sẽ tòi ra ở chỗ khác. Làm sao để phát hiện và loại được tính chất ngu, tham và đểu trong mọi cơ quan chính quyền thì may ra mới có điều kiện tránh bớt tai họa.

Vụ xả hóa chất của công ty Đài Loan được cho là đã giết chết cá hàng loạt tại Việt Nam

Tác giả: David Brown

Dịch giả: Trần Văn Minh

3-5-2016

Vụ việc đang trở thành một cuộc xung đột giữa công nghiệp hóa và môi trường, một thảm họa cho hàng ngàn vạn ngư dân và gia đình của họ, và một thử nghiệm về kỹ năng quản lý, sự nhạy bén chính trị của các lãnh đạo mới ở Việt Nam.

Việt Nam đặt cược tương lai vào khả năng thu hút – và học hỏi – từ các nhà đầu tư nước ngoài. Việt Nam có một lực lượng lao động trẻ, mức lương thấp và một quá trình phê duyệt dễ dãi đối với nhà đầu tư. Vốn nước ngoài đổ vào Việt Nam gia tăng trong vài năm qua, nhiều công ty trong số đó mang nhãn hiệu của những tập đoàn đa quốc gia nổi tiếng.

Tới nay vụ cá chết tàn hại dọc bờ biển miền Trung đã làm cho chính quyền Việt Nam lo lắng và người dân than phiền về chế độ đã quá dễ dàng bỏ qua các tiêu chuẩn bảo vệ môi trường.

Bằng chứng gián tiếp chỉ ra một vụ xả thải khổng lồ các hóa chất độc hại tại Vũng Áng, một vịnh nằm phía bắc miền trung Việt Nam, vào ngày 4 tháng 4. Dòng chảy hải lưu mang chất độc theo hướng nam – đông nam dọc theo bờ biển ngoằn ngoèo khoảng 200 km.

Khi truyền thông nhà nước Việt Nam bắt được sự việc, từ khoảng ngày 20 tháng 4, các đơn vị của Cơ quan Thủy sản Việt Nam đã ước tính có khoảng 70 tấn cá chết trôi dạt vào các bãi biển của 4 tỉnh. Sau đó cũng có những báo cáo về cái chết hàng loạt của các bầy chim ăn cá.

Đòn giáng xuống nền kinh tế của 4 tỉnh thật đáng kể: cụ thể, hàng ngàn ngư dân phải ngưng việc, chợ búa trống trơn hải sản và sự sụt giảm mạnh khách du lịch.

Vũng Áng là địa điểm của dự án đầu tư nước ngoài khổng lồ vừa bắt đầu hoạt động. Đã có hơn 10 tỷ USD chi ra để xây dựng khu liên hợp công ty Thép Formosa Hà Tĩnh (FHS), một cảng nước sâu và các cơ sở phụ thuộc. Khi hoàn thành, đây sẽ là nhà máy thép lớn nhất Đông Nam Á.

Các lãnh đạo tỉnh Hà Tĩnh đã vận động nhiều năm để có được dự án FHS. Được biết, họ đã xem dự án như chìa khóa để xoay chuyển số phận của một tỉnh lạc hậu.  Cũng như các quan chức hàng đầu của chính phủ trung ương, dường như họ rất miễn cưỡng trong việc kết nối FHS với vụ cá chết quá bất thường.

Vài ngày sau thảm họa gây sự chú ý trên toàn quốc, Bộ Tài nguyên và Môi trường cho rằng đây là kết quả của đợt thủy triều đỏ, hay ô nhiễm hóa chất độc hại có nguồn gốc từ hoạt động của con người, hoặc có thể cả hai. Các cơ quan của Đảng Cộng sản cầm quyền đã nhanh chóng đưa tin về lý thuyết thủy triều đỏ, và cũng nhanh chóng bị chế nhạo khi hình ảnh có màu hồng nhạt được đăng trên trang web của họ bị phát hiện được chỉnh sửa.

Các nỗ lực vượt bậc để lèo lái tin tức là một chỉ dấu đáng tin cậy về tình trạng hỗn loạn bên trong chế độ độc đảng ở Việt Nam. Họ bắt đầu sốt sắng vào ba ngày cuối tuần, từ 30.4 đến 2.5, nhưng không chống lại được làn sóng chỉ trích trên Facebook và các blog chính trị trên mạng. Các phương tiện truyền thông xã hội này rất phổ biến ở Việt Nam, và bởi vì nó vượt khỏi tầm kiểm soát của an ninh nội bộ, là nơi mà người dân tìm kiếm và tranh luận về những tin tức hàng ngày mà các phương tiện truyền thông do nhà nước kiểm soát không thể in ra.

Giai điệu của các bình luận trên mạng thay đổi trong 3 ngày cuối tuần ở Việt Nam, từ thúc giục chính quyền tập trung vào những mối liên hệ mà FHS có thể có hoặc không có, với vụ cá chết khổng lồ, sang những cáo buộc rằng chính quyền đã cố tình bao che cho công ty FHS do Đài Loan làm chủ.

H1Một bức ảnh được công bố trên báo Nhân Dân ngày 27-4 nhằm mục đích trưng dẫn đợt “thủy triều đỏ” ở tỉnh Nghệ An, khoảng 100 km về phía bắc Vũng Áng. Ảnh này sau đó bị phát hiện đã được chỉnh sửa.

Dự án nằm trên một khu vực rộng 3.300 hecta, ban quản lý FHS tuyên bố thẳng thừng vào ngày 26 tháng 4 rằng tất cả các hoạt động của họ hoàn toàn phù hợp với luật pháp và các quy định của Việt Nam, và họ không biết giải thích thế nào về vụ cá chết hàng loạt, trôi dạt vào bờ biển từ Vũng Áng xuống phía nam. Họ nói thêm rằng, đã tốn 45 triệu USD cho hệ thống xử lý chất thải tiên tiến, bao gồm một đường ống rộng 1,2 mét chạy dưới lòng biển tới một điểm 1.3 km ngoài khơi, là nơi chất thải đã được làm vô hại đối với môi trường được thải ra.

Vì không thể có bất kỳ lời giải thích chính đáng nào khác về những gì đã giết chết cá, những người Việt Nam thường lên mạng, đã nắm lấy những tường thuật rằng FHS đã nhập khẩu một lượng lớn hóa chất để tẩy rửa hệ thống xử lý chất thải mới được cài đặt và thợ lặn Việt Nam làm việc cho một nhà thầu dự án đã nhìn thấy một cuộc xả thải lớn các chất lỏng màu đỏ từ miệng của đường ống vào ngày 4 tháng 4.

Khi thông tin về các hồ sơ môi trường khả nghi của công ty mẹ, Formosa Plastics, thâm nhập vào các cuộc trò chuyện trên mạng, quan điểm của công dân Việt Nam về FHS trở nên cứng rắn hơn. Formosa Plastics là nhà sản xuất polyvinyl chloride thứ nhì thế giới, một loại chất dẻo với nhiều công dụng, từ ống dẫn nước tới thẻ ngân hàng. Trong 20 năm qua, công ty đã bị khởi tố nhiều lần về những sai sót trong vấn đề môi trường tại Đài Loan, Campuchia và Hoa Kỳ

Tổng thầu của nhà máy FHS là doanh nghiệp nhà nước Trung Quốc, MMC (Tập đoàn Luyện kim Trung Quốc). Điều này thêm một tín hiệu báo động đối với dư luận Việt Nam, không phải vô cớ, xem “Trung Quốc trỗi dậy” như nhắm tới thống trị kinh tế và chính trị của nước từng là chư hầu của Bắc Kinh.

H1Một nhà máy Formosa Plastics tại tiểu bang Illinois của Mỹ. Ảnh: Dual Freq / Wikimedia Commons

H1Khu liên hợp Kỹ nghệ Mai-Liao ở Đài Loan của Formosa Plastics. Ảnh: Mk2010 / Wikimedia Commons

Một chút cảm thông phải được dành cho các nhà lãnh đạo Việt Nam, bên thắng cuộc tranh chấp nội bộ đảng vào tháng 1, đang phải vật lộn với cuộc khủng hoảng chính trị đầu tiên của họ. Thật vô cùng khó khăn để thu thập các chứng cứ có thể khởi tố trong trường hợp như thế này, tuy nhiên nguyên nhân có thể được lý giải bằng cách loại bỏ tất cả các lựa chọn thay thế. Điều này vẫn không đủ để làm hài lòng những công dân quan tâm. Xin được trích lời của một blogger tiêu biểu: “phản ứng chậm chạp của chính quyền và sự im lặng của các lãnh đạo đảng ra cho thấy rằng có những ‘thế lực’ chính trị đang ngăn cản những hành động cấp thời”.

Cũng có thể là như vậy. Tham nhũng chính trị phổ biến ở Việt Nam và mặc dù Tổng Bí Thư đảng Cộng sản, ông Nguyễn Phú Trọng, nói rằng ông quyết tâm dọn sạch tham nhũng, nền văn hóa mờ ảo mà đảng nuôi dưỡng dẫn đến nghi ngờ rằng FHS đã trả cho nhiều quan chức, cao và thấp.

Bất kỳ thế nào, liên hệ tới vụ cá chết hàng loạt, chính quyền đã không có bằng chứng và ngoại trừ họ có sẵn trong tay, họ có rất ít khả năng để bật lại FHS.

Được phóng viên hỏi vào ngày 25 tháng 4, ông Chu Xuân Phàm, là viên chức đối ngoại của FHS tại Hà Nội, đã phạm phải một sai lầm trầm trọng. Ông ta nói, Việt Nam phải chọn: “Muốn bắt cá, bắt tôm hay nhà máy, cứ chọn đi”. Ngay lập tức và không ngoài dự đoán, ông Chu đã bị truyền thông Việt Nam phê phán và bị cấp trên của ông phủ nhận.

Tuy nhiên, phản ánh về câu tuyên bố ngạo mạn của ông Chu, một số nhà bình luận Việt Nam đã thừa nhận sự thật phũ phàng của nó. Họ lập luận, Việt Nam nên bớt háo hức hơn với đầu tư nước ngoài với bất cứ giá nào và ý thức hơn về chi phí môi trường tiềm ẩn trong sản xuất công nghiệp. Đối với một quốc gia mong muốn trở nên giàu có như Việt Nam, kết luận không thể xâm phạm là: đất nước không thể đóng cửa trước đầu tư nước ngoài, nhưng phải hiểu rõ sự đánh đổi trong bất kỳ thỏa thuận nào. Một khi đã hiểu rõ, Việt Nam phải chọn những dự án tối đa hóa các cơ hội giúp tăng trưởng kinh tế và giảm thiểu các rủi ro đối với môi trường và phúc lợi công cộng.

Theo tiêu chuẩn đó, việc bật đèn xanh cho FHS có thể là sự lựa chọn sai lầm.

David Brown, một nhà ngoại giao Mỹ đã nghỉ hưu, hiện là một cây bút thường xuyên bình luận về Việt Nam đương đại.